Skala dostępnego finansowania jest znaczna: od mikrograntów w wysokości 50 tys. hrywien po kredyty inwestycyjne sięgające 50 mln hrywien. Sama dostępność środków nie przesądza jednak o skuteczności systemu. Równie istotne są przejrzyste zasady podatkowe, sprawne funkcjonowanie rejestrów, proporcjonalne konsekwencje naruszeń, racjonalne obowiązki sprawozdawcze oraz dostęp do profesjonalnego doradztwa prawnego i biznesowego.

W artykule przedstawiamy najważniejsze instrumenty finansowania, procedurę ubiegania się o środki, podstawowe ryzyka prawne oraz doświadczenia innych państw. Pokazują one, że o powodzeniu programów reintegracji gospodarczej decyduje nie tylko wysokość wsparcia, lecz przede wszystkim sposób jego przyznawania, wykorzystywania, rozliczania i kontrolowania.

Ustawa, która ustanawia status, a nie zwolnienie podatkowe

Podstawę nowego systemu stworzyła ustawa Ukrainy „O przedsiębiorczości weteranów” nr 4563-IX, uchwalona 31 lipca 2025 r. i obowiązująca od 26 lutego 2026 r. Jest to pierwszy ukraiński akt prawny ustanawiający odrębny status przedsiębiorstw prowadzonych przez weteranów.

Przed wejściem ustawy w życie weteran prowadzący działalność gospodarczą pozostawał przedsiębiorcą na zasadach ogólnych. Obecnie, po spełnieniu przewidzianych prawem warunków, może uzyskać status „podmiotu przedsiębiorczości weteranów”, przyznawany na okres pięciu lat.

Ustawa nie wprowadza wakacji podatkowych, nie zwalnia przedsiębiorstw weteranów z podatku od wartości dodanej i nie ustanawia powszechnego zwolnienia dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej. Tworzy natomiast odrębną kategorię prawną oraz ramy dostępu do instrumentów wsparcia.

Wielkość finansowania przeznaczonego na wspieranie tej kategorii przedsiębiorstw ustalono na poziomie 10% budżetów odpowiednich funduszy. Podmioty posiadające wymagany status uzyskały możliwość korzystania z zamówień zastrzeżonych, preferencyjnego najmu mienia państwowego i komunalnego oraz obniżonych opłat związanych z rejestracją wynalazków i znaków towarowych. Organom samorządu terytorialnego przyznano ponadto możliwość przyjmowania własnych programów wsparcia.

Istotnym rozwiązaniem jest preferencyjny udział podmiotów przedsiębiorczości weteranów w zamówieniach państwowych i regionalnych. Ustawa przewiduje mechanizm zastrzegania na ich rzecz kontraktów odpowiadających nawet 5% właściwych programów budżetowych. Rozwiązanie to częściowo wzorowane jest na doświadczeniach amerykańskich, jednak jego rzeczywiste znaczenie będzie zależało od przyjęcia i skutecznego stosowania szczegółowych regulacji dotyczących zamówień publicznych.

W założeniu status powinien być uzyskiwany przede wszystkim automatycznie, za pośrednictwem systemu Diia, na podstawie danych zawartych w Rejestrze podmiotów przedsiębiorczości weteranów. Może to istotnie ograniczyć liczbę formalności, pod warunkiem że informacje w Rejestrze są kompletne, aktualne i prawidłowo przetwarzane.

W chwili wejścia ustawy w życie techniczna gotowość Rejestru pozostawała jednak pod znakiem zapytania. Automatyzacja procedury jest korzystna tylko wtedy, gdy nie prowadzi do błędów w identyfikacji osób uprawnionych ani do rozbieżności pomiędzy danymi pochodzącymi z różnych rejestrów publicznych.

Należy także odróżnić status podmiotu przedsiębiorczości weteranów od prawa do uzyskania finansowania w ramach konkretnego programu. Posiadanie statusu nie gwarantuje przyznania grantu. Jednocześnie niektóre programy mogą dopuszczać udzielenie wsparcia osobie, która nie uzyskała jeszcze tego statusu. Zasady jego przyznawania oraz warunki udziału w poszczególnych programach funkcjonują zatem odrębnie.

Po uchwaleniu ustawy przyjęto akty wykonawcze regulujące między innymi tryb uzyskiwania i utraty statusu, zasady automatycznego nadawania go za pośrednictwem systemu Diia, dostęp do zamówień zastrzeżonych oraz obowiązek zwrotu wsparcia w przypadku utraty statusu. System był więc rozwijany już po uchwaleniu aktu podstawowego, co częściowo wyjaśnia występujące w nim niespójności.

Mapa dostępnego finansowania

System wsparcia przedsiębiorczości weteranów obejmuje zarówno bezzwrotne granty, jak i kredyty preferencyjne, gwarancje, leasing, faktoring oraz finansowanie pochodzące od darczyńców i organizacji międzynarodowych. Poszczególne instrumenty różnią się wysokością dostępnych środków, wymaganym wkładem własnym, obowiązkami związanymi z zatrudnieniem oraz stopniem skomplikowania procedury.

Granty państwowe

Jednym z najważniejszych instrumentów jest program „eRobota” („ePraca”). Jego komponent przeznaczony dla weteranów przewiduje trzy poziomy finansowania: do 250 tys., do 500 tys. oraz do 1 mln hrywien. Wysokość grantu zależy przede wszystkim od zobowiązania do utworzenia odpowiednio jednego, dwóch albo czterech miejsc pracy.

Uzyskanie najwyższej kwoty wiąże się z dodatkowymi warunkami. Wnioskodawca powinien prowadzić jednoosobową działalność gospodarczą od co najmniej 12 miesięcy, utworzyć cztery miejsca pracy oraz sfinansować ze środków własnych co najmniej 30% wartości projektu. Pozostałe 70% pokrywa państwo.

Grant nie jest kredytem. Nie jest oprocentowany i nie podlega zwrotowi, jeżeli beneficjent prawidłowo wykonuje warunki umowy, wykorzystuje środki zgodnie z przeznaczeniem oraz realizuje zobowiązania dotyczące zatrudnienia i sprawozdawczości.

Po zapłaceniu podatków, opłat i składek na ubezpieczenie społeczne związanych z realizacją pierwszego grantu beneficjent może jednokrotnie wystąpić o dodatkowy grant przyznawany na zasadach ogólnych. Łączna wartość wsparcia może zatem osiągnąć 2 mln hrywien. Nie oznacza to jednak możliwości jednoczesnego uzyskania obu grantów ani gwarancji pozytywnego rozpatrzenia drugiego wniosku.

Program „Własna sprawa” przewiduje z kolei mikrogranty w wysokości od 50 tys. do 250 tys. hrywien. Osoby, które dopiero zamierzają zarejestrować działalność gospodarczą, mogą ubiegać się o 75 tys. hrywien bez obowiązku tworzenia miejsca pracy. Przy wyższych kwotach liczba wymaganych miejsc pracy zależy od warunków konkretnej ścieżki finansowania. Program jest adresowany przede wszystkim do osób rozpoczynających działalność albo rozwijających niewielkie przedsiębiorstwo.

Dostępne są również programy przeznaczone dla określonych sektorów gospodarki. „Własny sad” oraz „Własna szklarnia” przewidują finansowanie do 8 mln hrywien, natomiast w sektorze przemysłów kreatywnych można ubiegać się o granty od 100 tys. do 1 mln hrywien. Odrębne warunki przewidziano także dla projektów związanych z przetwórstwem oraz branżą informatyczną. Programy branżowe wiążą się zazwyczaj z bardziej szczegółowymi wymaganiami dotyczącymi przedmiotu inwestycji, wkładu własnego, lokalizacji, zatrudnienia i okresu realizacji projektu.

Drugim istotnym kanałem finansowania są konkursy „Warto”, organizowane przez Ukraiński Fundusz Weteranów. Podstawowe granty budżetowe wynoszą od 500 tys. do 1,5 mln hrywien, a w niektórych naborach tematycznych górny limit sięga 3 mln hrywien.

Procedura jest bardziej wymagająca niż w przypadku podstawowych mikrograntów. Średnio o jedno miejsce ubiega się trzech albo czterech kandydatów, a wnioski przechodzą ocenę techniczną, analizę niezależnych ekspertów, rozmowę kwalifikacyjną oraz etap dopracowania biznesplanu. Kolejny grant w ramach programu może zostać przyznany nie wcześniej niż po upływie trzech lat i wyłącznie na działalność w innej dziedzinie.

Fundusz oferuje również mikrofinansowanie w formie jednorazowego zwrotu do 20 tys. hrywien za sprzęt już zakupiony przez beneficjenta.

Kredyty i instrumenty gwarancyjne

Jeżeli grant nie wystarcza do uruchomienia lub rozwoju przedsięwzięcia, przedsiębiorca może ubiegać się o preferencyjny kredyt w ramach programu „Dostępne kredyty 5–7–9%”.

Banki uczestniczące w programie udzielają kredytów do 50 mln hrywien na okres od trzech do pięciu lat. Oprocentowanie wynosi 5%, 7% albo 9%, zależnie od warunków programu i sytuacji przedsiębiorcy. Stopa procentowa może zostać obniżona o 0,5 punktu procentowego za każde nowe miejsce pracy, jednak nie poniżej poziomu 5%.

Dla obszarów objętych wysokim ryzykiem związanym z działaniami wojennymi przewidziano oprocentowanie wynoszące 1% na cele inwestycyjne w ciągu pierwszych dwóch lat. Grant pełni zatem przede wszystkim funkcję kapitału początkowego, natomiast kredyt może służyć dalszemu rozwojowi i zwiększaniu skali działalności.

Aby ułatwić dostęp do finansowania przedsiębiorstwom, które nie dysponują wystarczającym zabezpieczeniem, państwo stosuje gwarancje portfelowe. Mogą one pokrywać do 50% ryzyka kredytowego w przypadku funkcjonującego przedsiębiorstwa oraz do 80% w przypadku nowo utworzonego podmiotu. Uzupełnieniem systemu są mechanizmy dopłat obniżające koszty leasingu i faktoringu.

Finansowanie pozabudżetowe

Oprócz programów państwowych dostępne są środki pochodzące od organizacji międzynarodowych, fundacji i przedsiębiorstw prywatnych.

DVV International, finansowana przez niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych, oferuje granty do 400 tys. hrywien, przy czym warunkiem uzyskania środków jest wcześniejsze ukończenie programu przygotowawczego. Program Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju finansuje odbudowę gospodarczą małych przedsiębiorstw, przyznając pierwszeństwo między innymi projektom realizowanym przez weteranów. IREX, przy wsparciu Departamentu Stanu Stanów Zjednoczonych, realizuje własne programy reintegracyjne, natomiast duże przedsiębiorstwa, w tym Kernel, SKELAR i MHP, współfinansują konkursy organizowane przez Ukraiński Fundusz Weteranów.

Programy pozabudżetowe często przewidują niższe kwoty niż programy państwowe, lecz łączą finansowanie ze szkoleniem, mentoringiem i pomocą w opracowaniu modelu biznesowego. W praktyce korzystne może być połączenie grantu na rozpoczęcie działalności, preferencyjnego kredytu na rozwój oraz programu szkoleniowego lub doradczego. Należy jednak pamiętać, że dwóch grantów państwowych nie można otrzymywać jednocześnie.

Jak ubiegać się o finansowanie

Wyobraźmy sobie weterana, który zakończył służbę, posiada zaświadczenie uczestnika działań bojowych i zamierza otworzyć niewielki warsztat. W praktyce droga do uzyskania finansowania obejmuje siedem zasadniczych etapów.

Krok pierwszy: potwierdzenie uprawnień i uzyskanie statusu. Punktem wyjścia jest dokument potwierdzający uprawnienia, taki jak zaświadczenie uczestnika działań bojowych, orzeczenie o niepełnosprawności pozostającej w związku z wojną albo dokument potwierdzający status członka rodziny poległego obrońcy.

Odrębną kwestią jest uzyskanie statusu podmiotu przedsiębiorczości weteranów. W większości przypadków powinien on zostać przyznany automatycznie, za pośrednictwem systemu Diia, na podstawie danych znajdujących się w odpowiednim Rejestrze. Jeżeli procedura automatyczna nie zadziała, wniosek można przesłać pocztą elektroniczną do Ministerstwa ds. Weteranów, opatrując go kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

Już na tym etapie może dojść do odmowy wynikającej nie z braku materialnych uprawnień, lecz z braków formalnych: przedstawienia niewłaściwego dokumentu, nieaktualnego zaświadczenia albo rozbieżności pomiędzy danymi zawartymi w poszczególnych rejestrach.

Krok drugi: wybór programu i ocena możliwości finansowych. „Własna sprawa” jest najbardziej dostępna dla osoby rozpoczynającej działalność. Komponent weterański programu „eRobota” umożliwia uzyskanie większej kwoty, ale wymaga przyjęcia poważniejszych zobowiązań dotyczących zatrudnienia. Konkursy „Warto” oferują jeszcze wyższe finansowanie, lecz procedura wyboru jest bardziej konkurencyjna.

Przed złożeniem wniosku trzeba ustalić, ile miejsc pracy przedsiębiorca jest w stanie rzeczywiście utworzyć i utrzymać, czy dysponuje środkami na pokrycie 30-procentowego wkładu własnego, czy projekt będzie generował wystarczające przychody na pokrycie bieżących kosztów oraz czy warunki danego programu odpowiadają planowanemu modelowi działalności. Błędna decyzja na tym etapie może prowadzić do przyjęcia zobowiązań, których beneficjent nie będzie w stanie prawidłowo wykonać.

Krok trzeci: przygotowanie biznesplanu. Biznesplan stanowi najważniejszą część wniosku i jednocześnie jeden z najczęstszych powodów odmowy przyznania wsparcia. W programie „eRobota” składa się go według oficjalnego wzoru. Na portalu dostępny jest zarówno pusty formularz, jak i przykładowo wypełniony dokument.

Biznesplan nie powinien być przesadnie optymistyczny. Musi opierać się na realnych cenach rynkowych, racjonalnych prognozach sprzedaży, prawidłowo obliczonych kosztach oraz odpowiednio uzasadnionej lokalizacji przedsięwzięcia. Wnioski są często odrzucane nie z powodów politycznych ani formalnych, lecz z uwagi na niewiarygodne założenia finansowe, nieuzasadnione wydatki lub model biznesowy, który nie daje podstaw do przyjęcia, że przedsiębiorstwo będzie zdolne do dalszego funkcjonowania.

Krok czwarty: złożenie wniosku. Wniosek o grant weterański w ramach programu „eRobota” składa się przez system Diia. Wnioskodawca uwierzytelnia się przez BankID lub za pomocą podpisu elektronicznego, wypełnia formularz, dołącza biznesplan i opatruje wniosek podpisem elektronicznym.

Wniosek rozpatruje Państwowe Centrum Zatrudnienia. Orientacyjny termin wynosi dziesięć dni roboczych od zakończenia danego naboru.

W konkursach „Warto” procedura jest bardziej rozbudowana. Wnioskodawca przedstawia między innymi harmonogram projektu, opis struktury zarządzania, szczegółowy wniosek oraz kosztorys. Po kilkudniowej weryfikacji technicznej może otrzymać termin na uzupełnienie braków. Następnie dokumentacja podlega niezależnej ocenie eksperckiej, trwającej około dwóch tygodni, oraz rozmowie kwalifikacyjnej.

Wniosek o kredyt w ramach programu „5–7–9%” składa się bezpośrednio w banku uczestniczącym w programie. Krajowa instytucja rozwoju rekompensuje część oprocentowania, natomiast decyzję o udzieleniu kredytu podejmuje bank według własnych procedur oceny zdolności kredytowej i ryzyka.

Krok piąty: decyzja, rachunek i zawarcie umowy. Po przyznaniu grantu w ramach programu „eRobota” beneficjent ma około 20 dni roboczych na otwarcie rachunku w Oszczadbanku oraz zawarcie umowy. Środki są następnie przekazywane na wskazany rachunek.

Przed podpisaniem umowy należy dokładnie ustalić skutki podatkowe udziału w konkretnym programie. Granty „eRobota” nie są objęte podatkiem dochodowym od osób fizycznych, ukraińską daniną wojskową ani podatkiem jednolitym w odniesieniu do samej kwoty przyznanej pomocy. W przypadku środków pochodzących od innych podmiotów skutki podatkowe zależą jednak od źródła finansowania, statusu odbiorcy, warunków umowy oraz istnienia szczególnej podstawy zwolnienia. Nazwa „grant” sama w sobie nie przesądza o neutralności podatkowej otrzymanych środków.

Krok szósty: realizacja projektu i wykorzystanie środków. Po wypłacie środków rozpoczyna się etap realizacji projektu. Grant może być wykorzystywany wyłącznie zgodnie z zatwierdzonym kosztorysem i warunkami umowy.

W ramach komponentu weterańskiego programu „eRobota” wymagane miejsca pracy należy utworzyć w ciągu sześciu miesięcy, a następnie utrzymać przez okres dwóch, czterech albo sześciu lat, zależnie od wysokości przyznanego grantu.

Wynagrodzenia, składki na ubezpieczenie społeczne, podatek dochodowy oraz danina wojskowa powinny być rozliczane w pełnej wysokości i w obowiązujących terminach. Prawidłowe wykonywanie obowiązków związanych z zatrudnieniem stanowi jeden z warunków zachowania wsparcia.

Zakup sprzętu innego niż wskazany w zatwierdzonym kosztorysie wymaga wcześniejszej pisemnej zgody podmiotu udzielającego grantu. Samodzielna zmiana przeznaczenia środków może zostać uznana za naruszenie umowy.

Krok siódmy: sprawozdawczość i archiwizacja dokumentów. Znaczenie obowiązków sprawozdawczych bywa niedoceniane, chociaż to właśnie na tym etapie powstaje znaczna część sporów.

Beneficjent powinien sporządzać sprawozdania okresowe i końcowe, dokumentować każdy wydatek poniesiony ze środków grantu oraz gromadzić dowody utworzenia i utrzymania wymaganych miejsc pracy. W programie „Warto” wymagane są dodatkowo comiesięczne sprawozdania składane zgodnie z harmonogramem projektu.

Nienależyte prowadzenie dokumentacji może doprowadzić do żądania zwrotu środków. Jeżeli pieniądze publiczne zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem, w określonych okolicznościach może również powstać ryzyko odpowiedzialności karnej.

Sam błąd księgowy lub nieścisłość w sprawozdaniu nie przesądza jednak o popełnieniu przestępstwa. Odpowiedzialność karna wymaga każdorazowo ustalenia znamion konkretnego czynu, strony podmiotowej oraz rzeczywistego sposobu wykorzystania środków.

Gdzie powstają najważniejsze ryzyka

System jest rozbudowany, ale jego poszczególne elementy nie zawsze są wystarczająco spójne. Najważniejsze problemy dotyczą skutków podatkowych, sposobu wykorzystania środków, sprawozdawczości, statusu wnioskodawcy, dostępu do finansowania, obowiązków związanych z zatrudnieniem oraz zasad zwrotu wsparcia i zaskarżania rozstrzygnięć.

Skutki podatkowe otrzymania grantu. Nie istnieje uniwersalna zasada, zgodnie z którą każdy grant jest albo całkowicie neutralny podatkowo, albo automatycznie obciążony łączną stawką 23%.

Granty państwowe wypłacane w ramach programu „eRobota” nie są wliczane do przychodu podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych ani do przychodu podatnika korzystającego z ukraińskiego uproszczonego systemu opodatkowania. Od samej kwoty grantu nie pobiera się zatem podatku dochodowego, daniny wojskowej ani podatku jednolitego.

Nie oznacza to zwolnienia przedsiębiorstwa z podatków i składek związanych z wynagrodzeniami pracowników. Opodatkowaniu na zasadach ogólnych podlega również przychód, a następnie dochód uzyskiwany już z prowadzonej działalności gospodarczej.

Inne granty, zwłaszcza wypłacane przez organizacje charytatywne, fundacje lub instytucje międzynarodowe, wymagają indywidualnej analizy. W przypadku osoby fizycznej, w tym osoby prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą, środki, które nie stanowią zapłaty za towary lub usługi i nie są objęte szczególnym zwolnieniem, mogą zostać uznane za przychód podlegający opodatkowaniu. Może wówczas znaleźć zastosowanie stawka 18% podatku dochodowego oraz 5% daniny wojskowej.

W przypadku osób prawnych skutki zależą od właściwego systemu podatkowego oraz zasad ujmowania środków w rachunkowości. Decydujące znaczenie ma zatem nie sama nazwa programu, lecz status odbiorcy, źródło finansowania, treść umowy, cel wykorzystania środków oraz obowiązujące zwolnienia podatkowe.

Wykorzystanie środków zgodnie z przeznaczeniem. Środki powinny być wydatkowane wyłącznie na cele określone w umowie i kosztorysie. Zmiana struktury wydatków, zakup innego sprzętu albo przeznaczenie części pieniędzy na bieżące potrzeby przedsiębiorstwa może wymagać uprzedniej zgody instytucji finansującej.

Wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem może skutkować obowiązkiem ich zwrotu, utratą prawa do dalszego finansowania, a w określonych okolicznościach także odpowiedzialnością karną. Nie każde naruszenie umowy jest jednak przestępstwem. Należy odróżnić błąd, niewykonanie zobowiązania cywilnego lub administracyjnego, naruszenie zasad programu oraz działanie spełniające ustawowe znamiona czynu zabronionego.

Obowiązki sprawozdawcze. Nadmiernie skomplikowane formularze i różnice pomiędzy wymaganiami poszczególnych programów zwiększają ryzyko popełnienia błędu. Szczególnie problematyczna jest sytuacja, w której nieprawidłowość księgowa lub brak jednego dokumentu prowadzą do konsekwencji niewspółmiernych do charakteru naruszenia.

System powinien wyraźnie rozróżniać uchybienie formalne możliwe do usunięcia, naruszenie warunków umowy, wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem oraz świadome działanie mogące stanowić przestępstwo.

Status wnioskodawcy. W praktyce mogą pojawić się wątpliwości dotyczące tego, kto powinien posiadać status weterana: właściciel, współwłaściciel, członek organu zarządzającego czy osoba faktycznie kierująca działalnością.

Istotne jest również ustalenie, czy i na jakich zasadach z programów mogą korzystać członkowie rodziny weterana oraz jaki udział w kapitale lub prawach własności powinien posiadać weteran. Niejasności w tym zakresie mogą prowadzić do odmowy przyznania statusu albo finansowania mimo rzeczywistego związku przedsiębiorstwa z osobą uprawnioną.

Dostęp do finansowania. Wysoka konkurencja, wieloetapowe procedury, obowiązek przedstawienia rozbudowanego biznesplanu oraz wymóg 30-procentowego wkładu własnego ograniczają dostęp do największych grantów.

Wymóg wkładu własnego jest ekonomicznie uzasadniony, ale może wykluczać osoby znajdujące się w najtrudniejszej sytuacji finansowej, choć to właśnie one są jednym z głównych adresatów systemu. Dodatkowym ograniczeniem pozostaje zakaz jednoczesnego korzystania z dwóch grantów państwowych.

Tworzenie i utrzymanie miejsc pracy. Beneficjent zobowiązuje się nie tylko do utworzenia określonej liczby miejsc pracy, lecz także do ich utrzymania przez wymagany okres.

W warunkach wojny, migracji ludności, zmian popytu i niestabilności gospodarczej wieloletnie utrzymanie zatrudnienia może okazać się trudniejsze niż samo uruchomienie działalności. Warunki umowy powinny zatem przewidywać rozwiązania na wypadek zdarzeń niezależnych od przedsiębiorcy, takich jak zniszczenie zakładu, przymusowa relokacja, ponowna mobilizacja albo utrata rynku zbytu wskutek działań wojennych.

Zwrot wsparcia, utrata statusu i środki zaskarżenia. Utrata statusu, odmowa przyznania grantu oraz żądanie zwrotu środków stanowią odrębne rozstrzygnięcia, które mogą wywoływać różne skutki prawne.

W każdym przypadku należy ustalić właściwy tryb zaskarżenia. Zależnie od podstawy prawnej, formy rozstrzygnięcia oraz treści zawartej umowy może to być administracyjny tok instancji, postępowanie przed sądem administracyjnym albo spór wynikający ze stosunku umownego.

Nie ukształtowało się jeszcze orzecznictwo ukraińskiego Sądu Najwyższego odnoszące się bezpośrednio do nowego statusu podmiotu przedsiębiorczości weteranów. Ustawa i akty wykonawcze są zbyt nowe, aby można było mówić o utrwalonej linii orzeczniczej.

Istnieją natomiast orzeczenia dotyczące zagadnień pokrewnych, w szczególności podatkowej kwalifikacji grantów oraz wykorzystania środków budżetowych niezgodnie z przeznaczeniem. Pierwsza linia orzecznicza dotycząca nowego statusu zostanie ukształtowana na kanwie sporów wszczynanych przez pierwszych wnioskodawców i beneficjentów.

Doświadczenia zagraniczne

Ukraina nie jest pierwszym państwem, które próbuje stworzyć gospodarcze warunki powrotu do życia cywilnego osobom kończącym służbę wojskową. Szczególnie pouczające są doświadczenia Stanów Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Kolumbii.

Stany Zjednoczone: od G.I. Bill do zamówień zastrzeżonych

Najbardziej rozwiniętym przykładem jest model amerykański. Pokazuje on zarówno potencjał systemowego wsparcia, jak i ryzyko nierównego dostępu.

Historia G.I. Bill rozpoczęła się latem 1944 r., gdy wojna nadal trwała. Harry Colmery, były krajowy komendant Legionu Amerykańskiego, sporządził w waszyngtońskim hotelu Mayflower pierwszy szkic ustawy, która przeszła do historii jako G.I. Bill, a formalnie jako Servicemen’s Readjustment Act of 1944.

Za projektem stał Legion Amerykański, dysponujący znacznym wpływem politycznym. W historii ruchu weteranów Johna Stelle’a określano jako „ojca” ustawy, natomiast kongresmenkę Edith Nourse Rogers, jej współautorkę, jako „matkę”.

Prezydent Franklin D. Roosevelt początkowo opowiadał się za bardziej ograniczonym modelem, obejmującym kryterium dochodowe oraz pełne finansowanie studiów jedynie dla osób osiągających najlepsze wyniki egzaminacyjne. Legion Amerykański postulował natomiast powszechny dostęp do świadczeń dla wszystkich weteranów, niezależnie od ich majątku.

Ostatecznie przyjęto model powszechny. Jego celem było objęcie wsparciem każdego, kto służył, oraz uniknięcie powtórzenia doświadczeń weteranów pierwszej wojny światowej, którzy przez wiele lat oczekiwali na wypłatę obiecanych świadczeń.

Ustawa podpisana 22 czerwca 1944 r. zapewniała pokrycie kosztów nauki i stypendium na utrzymanie, dostęp do edukacji od poziomu szkoły po uczelnie i szkoły zawodowe, preferencyjne kredyty hipoteczne, korzystniejsze warunki finansowania nowego budownictwa, nisko oprocentowane pożyczki na rozpoczęcie działalności gospodarczej lub prowadzenie gospodarstwa rolnego oraz świadczenie dla osób poszukujących pracy.

Ostatni z tych instrumentów nazywano „klubem 52–20”. Weteran mógł otrzymywać 20 dolarów tygodniowo przez okres do jednego roku, a świadczenia były zwolnione z opodatkowania. Podstawowe warunki obejmowały co najmniej 90 dni służby oraz brak zwolnienia ze służby w trybie niehonorowym.

Skala programu była bezprecedensowa. Do 1956 r. ze świadczeń edukacyjnych skorzystało 7,8 mln weteranów. Spośród nich 2,2 mln podjęło studia, a kolejne 5,6 mln uczestniczyło w innych programach edukacyjnych. Oznaczało to objęcie wsparciem około połowy z 16 mln amerykańskich weteranów drugiej wojny światowej.

Dzięki gwarantowanym przez państwo kredytom hipotecznym blisko 2,4 mln weteranów kupiło mieszkania jeszcze przed 1952 r. Historycy i ekonomiści uznają G.I. Bill za jedną z największych inwestycji w kapitał ludzki w historii Stanów Zjednoczonych. Program przyczynił się do rozwoju edukacji, rynku mieszkaniowego i powojennego wzrostu gospodarczego.

Co znamienne, świadczenie „52–20” było wykorzystywane znacznie rzadziej, niż przewidywano. Wydatkowano mniej niż jedną piątą środków przeznaczonych na ten cel, ponieważ wielu weteranów szybko znajdowało zatrudnienie albo podejmowało dalsze kształcenie. Instrumenty aktywizujące okazały się skuteczniejsze niż bierne wsparcie dochodowe.

Program miał jednak także poważną słabość: dostęp do świadczeń nie był równy. Ustawę skonstruowano w sposób pozwalający na jej funkcjonowanie w warunkach obowiązywania segregacyjnych przepisów stanów południowych. Wskutek dyskryminacji ze strony lokalnych władz, banków i instytucji edukacyjnych znaczna część czarnoskórych weteranów nie uzyskała rzeczywistego dostępu do świadczeń mieszkaniowych i edukacyjnych.

Historyk z Uniwersytetu Columbia Ira Katznelson określił ten system mianem „akcji afirmatywnej dla białych”. Wniosek pozostaje aktualny: hojny program, któremu nie towarzyszy równy i praktyczny dostęp do świadczeń, może utrwalać nierówności zamiast je ograniczać.

Współczesny amerykański system wsparcia nie ogranicza się już do finansowania. Państwo oferuje również szkolenia, mentoring i mechanizmy tworzące popyt na towary oraz usługi przedsiębiorstw prowadzonych przez weteranów.

Biuro ds. Rozwoju Przedsiębiorczości Weteranów, działające przy federalnej Administracji Małego Biznesu, czyli SBA, prowadzi szereg programów szkoleniowych. „Boots to Business” jest kursem przedsiębiorczości organizowanym bezpośrednio w bazach wojskowych w ramach przygotowania żołnierzy do powrotu do życia cywilnego. Program „Reboot” rozszerza tę ofertę na weteranów wszystkich pokoleń, natomiast „Revenue Readiness” jest sześciotygodniowym kursem internetowym poświęconym budowie modelu biznesowego.

Odrębne programy przewidziano dla kobiet-weteranek oraz weteranów z niepełnosprawnościami. W całych Stanach Zjednoczonych działają także Centra Wsparcia Przedsiębiorczości Weteranów, zapewniające pomoc w analizie biznesplanów, mentoring i praktyczne warsztaty. Istnieje ponadto specjalny instrument kredytowy przeznaczony na sytuację, w której rezerwista zostaje zmobilizowany, a prowadzone przez niego przedsiębiorstwo ponosi z tego powodu straty.

Najbardziej interesującym elementem amerykańskiego modelu jest jednak tworzenie popytu. Państwo nie ogranicza się do przekazania przedsiębiorcy środków na rozpoczęcie działalności. Administracja federalna nabywa od przedsiębiorstw weteranów towary i usługi w ramach systemu zamówień publicznych.

Rząd federalny określa minimalny udział zamówień kierowanych do małych przedsiębiorstw należących do weteranów z niepełnosprawnością nabytą w związku ze służbą. Cel ten został zapisany w Small Business Act. Przez wiele lat wynosił 3%, natomiast pod koniec 2023 r. został podwyższony do 5% na podstawie ustawy obronnej dotyczącej roku budżetowego 2024.

Uprawnione przedsiębiorstwa mogą korzystać z zamówień zastrzeżonych wyłącznie dla nich, a w określonych przypadkach także z umów zawieranych bez procedury konkurencyjnej. Obecnie kontrakty federalne realizuje około 12 tys. przedsiębiorców-weteranów.

Jest to model wykraczający poza przekazanie kapitału początkowego: państwo tworzy rynek zbytu dla wspieranych przedsiębiorstw. Podobny instrument ustawodawca ukraiński przewidział w postaci zamówień zastrzeżonych, jednak jego praktyczne znaczenie zależy od wdrożenia odpowiednich procedur.

Wielka Brytania: finansowanie połączone z doradztwem

Wielka Brytania stosuje podobne podejście, choć na mniejszą skalę. Finansowanie przedsiębiorstw prowadzonych przez weteranów zapewniają British Business Bank oraz organizacja partnerska X-Forces Enterprise.

Od 2013 r. wsparcie otrzymało około 3 tys. przedsiębiorstw. Łączna wartość finansowania wyniosła 33,5 mln funtów, a wspierane projekty przyczyniły się do utworzenia około 10 tys. miejsc pracy.

Najważniejszym elementem brytyjskiego modelu nie jest jednak sama wysokość finansowania. Wraz z kredytem weteran otrzymuje wsparcie doradcy biznesowego, który pomaga opracować biznesplan i prognozę przepływów pieniężnych. Przez pierwszy rok działalności przedsiębiorca może również korzystać z mentoringu.

Finansowaniu towarzyszy zatem praktyczne wsparcie w podejmowaniu decyzji, zarządzaniu przedsiębiorstwem i identyfikowaniu ryzyk.

Kolumbia: pieniądze bez wystarczającego systemu wsparcia

Na przeciwległym biegunie znajdują się programy, w których zapewniono finansowanie, lecz nie stworzono wystarczająco sprawnego systemu doradztwa i wdrażania.

Po zawarciu porozumienia pokojowego w 2016 r. Kolumbia zaproponowała byłym bojownikom jednorazowy kapitał początkowy w wysokości 8 mln peso, czyli około 2,5 tys. dolarów, przeznaczony na realizację projektu produkcyjnego. Dodatkowo przewidziano miesięczne świadczenie w wysokości 90% płacy minimalnej. Początkowo miało być wypłacane przez dwa lata, a następnie okres wsparcia przedłużono.

Program obejmował zarówno ścieżkę indywidualną, jak i zbiorową. Rezultaty okazały się jednak słabsze od zakładanych, ponieważ administracja działała powoli. Pod koniec kadencji prezydenta Juana Manuela Santosa zatwierdzono zaledwie dwa zbiorowe projekty produkcyjne, podczas gdy jedna organizacja pozarządowa wspierała już 42 podobne inicjatywy.

Według szacunków w projekty produkcyjne włączono około jednej szóstej uczestników programu. Środki były formalnie dostępne, lecz znaczna część uprawnionych nie zdołała z nich skorzystać.

Reintegracja gospodarcza jako najsłabsze ogniwo

Doświadczenia programów rozbrojenia, demobilizacji i reintegracji, realizowanych od Bałkanów po Afrykę, prowadzą do podobnych wniosków.

Reintegracja gospodarcza jest często określana jako najsłabszy element całego procesu. Samo przekazanie pieniędzy nie gwarantuje utworzenia trwałych przedsiębiorstw ani miejsc pracy.

Typowym błędem jest szkolenie dużej liczby uczestników w tym samym zawodzie lub finansowanie identycznych rodzajów działalności bez wcześniejszej oceny lokalnego popytu. W krótkim czasie prowadzi to do nasycenia rynku i spadku rentowności wszystkich wspieranych projektów.

W Demokratycznej Republice Konga spośród ponad 100 tys. zdemobilizowanych osób reintegracją gospodarczą udało się objąć jedynie 58%. Program zmagał się przy tym z niedoborem środków.

Gospodarka państwa dotkniętego wojną rzadko jest zdolna do tworzenia miejsc pracy w skali zakładanej przez twórców programów reintegracyjnych. Dlatego finansowaniu powinny towarzyszyć analiza rynku, szkolenia, doradztwo oraz mechanizmy tworzące realny popyt.

Bilans ukraińskiego systemu

Porównanie ukraińskiego modelu z rozwiązaniami amerykańskimi, brytyjskimi i kolumbijskimi pozwala rzeczowo ocenić jego najważniejsze zalety oraz słabości.

Pierwszą zaletą jest tempo tworzenia systemu. Od uchwalenia pierwszej dedykowanej ustawy do uruchomienia programów grantowych upłynęło około półtora roku. Niewiele państw buduje porównywalne mechanizmy w tak krótkim czasie.

Drugim atutem jest szeroki zakres instrumentów. Granty od 50 tys. do 8 mln hrywien, kredyty do 50 mln hrywien, gwarancje, leasing, środki darczyńców i współfinansowanie korporacyjne odpowiadają na większość potrzeb: od uruchomienia niewielkiego przedsiębiorstwa po realizację kapitałochłonnego projektu.

Trzecią zaletą pozostaje ustanowienie odrębnej kategorii prawnej przedsiębiorstw weteranów. Takie podejście odpowiada rozwiązaniom wypracowywanym w innych państwach przez wiele dziesięcioleci.

Szczególnie istotne jest ustawowe przewidzenie zamówień zastrzeżonych. Mechanizm ten może okazać się skuteczniejszy niż jednorazowe granty, ponieważ tworzy popyt na towary i usługi oferowane przez przedsiębiorstwa weteranów. Warunkiem jest jednak rzeczywiste wdrożenie regulacji oraz zapewnienie przejrzystego dostępu do kontraktów.

Najważniejsze słabości dotyczą natomiast nie tyle wysokości finansowania, ile konstrukcji systemu.

Skutki podatkowe nie są jednakowe dla każdego grantu. Państwowe granty „eRobota” korzystają ze szczególnego wyłączenia, natomiast środki wypłacane przez inne podmioty mogą stanowić przychód podlegający opodatkowaniu, zależnie od statusu odbiorcy, źródła finansowania i warunków programu.

Ryzyko odpowiedzialności karnej związanej z wykorzystaniem środków niezgodnie z przeznaczeniem powoduje, że nawet nieprawidłowość sprawozdawcza wymaga starannej analizy. Konsekwencje powinny być jednak proporcjonalne do charakteru naruszenia. Błąd księgowy nie może być automatycznie utożsamiany z przestępstwem.

Wysoka konkurencja oraz wymóg 30-procentowego wkładu własnego ograniczają dostęp podmiotom znajdującym się w najtrudniejszej sytuacji finansowej. Techniczna niegotowość Rejestru może z kolei utrudniać automatyczne uzyskiwanie statusu i prowadzić do sporów dotyczących prawidłowości danych.

Najpoważniejszym brakiem systemu pozostaje jednak niedostatecznie rozwinięte doradztwo. Brytyjski weteran, który ma problem z prognozowaniem przepływów pieniężnych, może skontaktować się z przydzielonym doradcą. Ukraiński przedsiębiorca może dowiedzieć się o popełnionym błędzie dopiero w toku kontroli podatkowej, postępowania dotyczącego zwrotu grantu albo postępowania karnego.

Co należy poprawić

Doświadczenia zagraniczne i analiza ukraińskiego systemu pozwalają wskazać kilka podstawowych kierunków zmian.

W pierwszej kolejności należy ujednolicić zasady podatkowe dotyczące grantów pozabudżetowych, tak aby ich skutki były znane jeszcze przed zawarciem umowy. Równolegle trzeba zapewnić techniczną gotowość Rejestru oraz procedurę szybkiego korygowania błędnych danych, zanim automatyczne przyznawanie statusu stanie się podstawowym modelem działania.

Kolejnym zadaniem jest uproszczenie i ujednolicenie obowiązków sprawozdawczych. Beneficjent powinien korzystać z jasnych formularzy, jednolitych instrukcji i realnej możliwości usunięcia uchybień formalnych.

Konsekwencje naruszeń powinny być proporcjonalne. System musi wyraźnie odróżniać brak formalny, błąd księgowy, naruszenie warunków umowy, wykorzystanie środków niezgodnie z przeznaczeniem oraz czyn stanowiący przestępstwo.

Ustawowe zamówienia zastrzeżone powinny zostać przekształcone w rzeczywiście działający mechanizm. Zastrzeżenie do 5% odpowiednich zamówień może mieć większe znaczenie gospodarcze niż kolejny program jednorazowych grantów.

Przed masowym finansowaniem tego samego rodzaju działalności należy także badać lokalny popyt, aby nie doprowadzić do szybkiego nasycenia rynku.

Przede wszystkim jednak potrzebny jest spójny system doradztwa obejmujący wsparcie biznesowe, mentoring, uproszczone formularze sprawozdawcze oraz pomoc prawną i podatkową przed zawarciem umowy.

Sukces systemu powinien być mierzony nie wyłącznie wartością środków wypłaconych z budżetu, lecz liczbą przedsiębiorstw, które będą nadal działały po upływie trzech lat.

Stanowisko Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk”

Skuteczność finansowania przedsiębiorczości weteranów zależy nie tylko od wysokości grantu, lecz także od prawidłowej konstrukcji dostępu do środków oraz jasnego określenia obowiązków beneficjenta.

Największe ryzyka wynikają z niejasności dotyczących skutków podatkowych, obowiązków sprawozdawczych oraz dopuszczalnych sposobów wykorzystania środków. Nieprawidłowość w tym zakresie może prowadzić do żądania zwrotu finansowania, utraty statusu, sporu z organem administracji, a w określonych okolicznościach również do ryzyka odpowiedzialności karnej.

Przed zawarciem umowy weteran prowadzący działalność gospodarczą powinien ustalić skutki podatkowe udziału w konkretnym programie, zweryfikować kosztorys, przeanalizować obowiązki dotyczące zatrudnienia oraz sprawdzić zasady zmiany przeznaczenia wydatków.

W toku realizacji projektu należy dokumentować każdy wydatek poniesiony ze środków grantu, przechowywać dokumenty źródłowe oraz gromadzić dowody utworzenia i utrzymania wymaganych miejsc pracy.

W przypadku odmowy przyznania grantu, utraty statusu albo żądania zwrotu środków należy każdorazowo ustalić właściwy tryb zaskarżenia. O wyniku sprawy często decydują kompletność dokumentacji, zachowanie terminów oraz precyzyjna argumentacja prawna.

Najczęściej zadawane pytania

Czy status podmiotu przedsiębiorczości weteranów zwalnia z podatków?

Nie. Ustawa nie wprowadza wakacji podatkowych i nie zwalnia przedsiębiorstwa z podatku od wartości dodanej.

Status tworzy odrębną kategorię prawną oraz umożliwia dostęp do zamówień zastrzeżonych, preferencyjnego najmu i obniżonych opłat.

Granty „eRobota” nie są opodatkowane w odniesieniu do samej kwoty przyznanej pomocy. Nie zwalnia to jednak przedsiębiorcy z podatków i składek związanych z wynagrodzeniami pracowników ani z opodatkowania przychodów i dochodów uzyskiwanych z działalności gospodarczej.

Ile środków może otrzymać weteran prowadzący działalność gospodarczą?

Zakres dostępnego finansowania jest szeroki. Mikrogranty rozpoczynają się od 50 tys. hrywien, komponent weterański programu „eRobota” przewiduje do 1 mln hrywien, konkursy „Warto” umożliwiają uzyskanie do 3 mln hrywien, a wybrane programy branżowe – do 8 mln hrywien.

W ramach programu „5–7–9%” dostępne są preferencyjne kredyty do 50 mln hrywien. Dwóch grantów państwowych nie można jednak otrzymywać jednocześnie.

Jakie jest najważniejsze ryzyko związane z korzystaniem z grantu?

Najpoważniejsze ryzyko wiąże się z wykorzystaniem środków niezgodnie z przeznaczeniem oraz nienależytym wykonywaniem obowiązków sprawozdawczych.

Konsekwencje mogą obejmować żądanie zwrotu pieniędzy, utratę prawa do dalszego wsparcia, a w określonych okolicznościach także odpowiedzialność karną. Dlatego kluczowe znaczenie mają dokumenty źródłowe, przestrzeganie zatwierdzonego kosztorysu, terminowe rozliczenia oraz utrzymanie wymaganych miejsc pracy.

Wsparcie prawne przedsiębiorczości weteranów

Kancelaria Adwokacka „Bauman Kondratyuk” zapewnia kompleksową obsługę prawną przedsiębiorstw prowadzonych przez weteranów na każdym etapie: od wyboru programu grantowego i ustalenia skutków podatkowych otrzymanych środków, przez realizację obowiązków sprawozdawczych, po reprezentację w sporach dotyczących zwrotu finansowania lub utraty statusu. Zachęcamy do zapoznania się z naszą ofertą albo do kontaktu z Kancelarią, aby uzyskać poradę prawną jeszcze przed zawarciem umowy.

Pierwotne źródło: artykuł adwokata Jurija Baumana został po raz pierwszy opublikowany 16 lipca 2026 r. na jego autorskim blogu w serwisie LB.ua pod tytułem „Przedsiębiorczość weteranów: między hojnością państwa a trudnością dostępu”. Na stronie Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk” materiał zamieszczono w wersji dostosowanej redakcyjnie.

Сообщение Przedsiębiorczość weteranów w Ukrainie: finansowanie, ryzyka i zasady ubiegania się o wsparcie появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Kontrola podatkowa w Ukrainie bywa dziś narzędziem nadmiernej presji fiskalnej. Jednym z najczęściej stawianych rzetelnym podatnikom zarzutów jest „nierealność” albo „pozorność” transakcji — teza, że towar nie został dostarczony, a usługa wykonana — zwłaszcza wtedy, gdy kontrahentem jest FOP, ukraiński odpowiednik jednoosobowej działalności gospodarczej. Zarzut ten bywa formułowany tak twórczo, że przedsiębiorca zaczyna się czuć jak bohater kafkowskiej powieści: musi dowodzić, że nie wymyślił własnego dostawcy. Z taką właśnie sytuacją zmierzył się klient Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk”.

Po planowej kontroli przeprowadzonej u podatnika Główny Urząd Państwowej Służby Podatkowej w Kijowie stwierdził rzekome nieprawidłowości w rozliczeniach spółki i wydał dwie decyzje wymiarowe (ukr. податкове повідомлення-рішення):

• podwyższającą zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych o 2 301 203 UAH;
• podwyższającą zobowiązanie w podatku od wartości dodanej (VAT) o 287 586 UAH.

Wraz z sankcjami finansowymi i odsetkami za zwłokę łączna kwota doliczeń sięgnęła niemal 2,7 mln hrywien.

Obronę poprowadził zespół Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk” w składzie: partner zarządzający adw. Jurij Bauman oraz adw. Maria Koszowa. Przyjęta strategia przyniosła klientowi podwójne zwycięstwo: najpierw pełne uwzględnienie powództwa i uchylenie obu decyzji w pierwszej instancji, a następnie utrzymanie tego rozstrzygnięcia w instancjach wyższych — aż po ostateczne postanowienie Kasacyjnego Sądu Administracyjnego działającego w strukturze Sądu Najwyższego Ukrainy.

Zwycięstwo merytoryczne: realność transakcji i cel gospodarczy

Zarzuty organu kontrolnego opierały się na schemacie typowym dla ukraińskich sporów podatkowych. Kwestionowana była realność usług doradczych i informacyjnych, które klient nabył od kontrahenta prowadzącego działalność w formie FOP na podstawie umów z 2018 i 2020 roku. Organ zarzucał podatnikowi naruszenie pkt 44.1 art. 44 Kodeksu podatkowego Ukrainy oraz ustawy o rachunkowości i sprawozdawczości finansowej w Ukrainie (ustawa nr 996-XIV), twierdząc, że przedłożone dowody księgowe nie potwierdzają faktycznego wykonania usług, a kontrahent nie dysponował zasobami pozwalającymi zrealizować taki zakres prac.

Strategia obrony, którą przyjęli adw. Jurij Bauman i adw. Maria Koszowa, polegała na przesunięciu punktu ciężkości sporu: z formalnych domniemań organu, dotyczących statusu kontrahenta, na rzeczywisty przebieg działalności gospodarczej klienta — na to, czy usługi zostały odebrane i wykorzystane. Zespół zgromadził materiał dowodowy wykazujący nie tylko istnienie samych dokumentów (umów i protokołów odbioru), lecz również:

1. rzeczywiste wykonanie usług — analizy sytuacji finansowo-gospodarczej, doradztwa w zakresie planowania podatkowego, opracowania strategii rozwoju oraz konsultacji prawnych;
2. wykorzystanie tych usług w działalności gospodarczej — otrzymane opinie i rekomendacje realnie służyły klientowi przy podejmowaniu decyzji zarządczych;
3. istnienie celu gospodarczego — nabycie usług było ekonomicznie uzasadnione i nakierowane na wymierny efekt gospodarczy, co odpowiada utrwalonej linii orzeczniczej dotyczącej pojęcia celu gospodarczego.

25 kwietnia 2025 r. Kijowski Okręgowy Sąd Administracyjny w sprawie nr 320/54***/2* wydał wyrok, którym w całości uwzględnił powództwo klienta i uchylił obie decyzje podatkowe.

W uzasadnieniu sąd jednoznacznie stwierdził, że ustalenia organu podatkowego są bezzasadne, a przedłożone przez podatnika dowody księgowe — wbrew twierdzeniom Służby Podatkowej — potwierdzają zarówno wykonanie usług, jak i ich związek z działalnością gospodarczą powoda.

Tym samym sąd podzielił stanowisko obrony: odrzucił czysto formalne podejście organu kontrolnego i potwierdził domniemanie rzetelności podatnika — zasadę bliską znanej polskiemu prawu regule in dubio pro tributario.

Zwycięstwo proceduralne: jak zatrzymano apelację fiskusa

Praktyka pokazuje, że wygrana w pierwszej instancji w sporze z organem podatkowym bywa dopiero połową drogi. Organy kontrolne niemal zawsze wnoszą apelacje, przedłużając postępowanie o miesiące, a niekiedy o lata, i utrzymując przedsiębiorcę w stanie niepewności prawnej. Ta sprawa nie była wyjątkiem — i to właśnie tu ujawnił się drugi, nie mniej istotny element zwycięstwa: nienaganna obrona proceduralna.

Nie godząc się z wyrokiem sądu pierwszej instancji, kijowski organ podatkowy wniósł apelację do Szóstego Apelacyjnego Sądu Administracyjnego.

Dalszy przebieg sprawy pokazał, jak warsztat procesowy adwokatów kancelarii pozwolił skutecznie zablokować kolejne próby przedłużania postępowania:

1. Pierwsza próba. Postanowieniem z 25 czerwca 2025 r. Szósty Apelacyjny Sąd Administracyjny zwrócił apelację organowi podatkowemu — najpewniej z powodu nieuiszczenia opłaty sądowej lub uchybienia terminowi.
2. Druga próba. Organ podatkowy wniósł apelację ponownie.
3. Reakcja sądu. Postanowieniem z 19 sierpnia 2025 r. sąd stwierdził, że apelacja znów jest dotknięta brakami formalnymi, i wyznaczył organowi dziesięciodniowy termin na ich usunięcie.

18 września 2025 r. Szósty Apelacyjny Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do wniesienia apelacji i w konsekwencji apelację odrzucił.

Za takimi proceduralnymi porażkami organów podatkowych stoi w wielu sprawach ten sam schemat: próba usprawiedliwienia uchybienia terminowi lub nieuiszczenia opłaty sądowej „brakiem środków budżetowych”. Argument ten jest jednak nie do obrony, a sprzeciw obrony oparto na trzech zasadach:

• Równość stron. Organ władzy publicznej ma te same obowiązki procesowe co podatnik — łącznie z obowiązkiem terminowego uiszczenia opłaty sądowej.
• Zasada dobrej administracji. Państwo nie może wyciągać korzyści procesowych z własnych problemów organizacyjnych i przerzucać ich skutków na rzetelnego podatnika.
• Pewność prawa. Podatnik, który wygrał przed sądem, ma prawo do stabilności tego rozstrzygnięcia (res iudicata) i nie może w nieskończoność czekać, aż organ znajdzie środki na zaskarżenie.

Ostateczne rozstrzygnięcie: Sąd Najwyższy Ukrainy

Pozbawiony możliwości podważenia wyroku co do istoty, kijowski organ podatkowy sięgnął po ostatni środek — wniósł skargę kasacyjną, i to nie na wyrok, lecz na samo postanowienie sądu apelacyjnego z 18 września 2025 r.

3 listopada 2025 r. Kasacyjny Sąd Administracyjny działający w strukturze Sądu Najwyższego Ukrainy — w składzie: O. Szyszow, I. Żełtobriuch, M. Jakowenko — rozpoznał tę skargę w sprawie nr 320/54***/2* (postępowanie nr K/990/42***/25).

Efekt: postanowienie o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

To rozstrzygnięcie zamknęło spór ostatecznie. Utrwaliło postanowienie sądu apelacyjnego o odrzuceniu apelacji, a tym samym wyrok Kijowskiego Okręgowego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2025 r., uchylający w całości obie decyzje podatkowe, stał się prawomocny i nie podlega dalszemu zaskarżeniu.

Wnioski dla przedsiębiorców

Ta sprawa dobrze pokazuje, na czym polega kompleksowa obrona w sporze podatkowym prowadzona przez Kancelarię Adwokacką „Bauman Kondratyuk”.

Po pierwsze, na etapie sporu co do istoty adw. Jurij Bauman i adw. Maria Koszowa wykazali realność i cel gospodarczy transakcji — czyli dokładnie te elementy, które organy kontrolne kwestionują najczęściej.

Po drugie — i to nie mniej istotne — zespół kancelarii zadbał nie tylko o wygraną na papierze, lecz o jej rzeczywistą prawomocność. Konsekwentna praca na etapie procesowym sprawiła, że organ podatkowy nie zdołał uruchomić ani postępowania apelacyjnego, ani kasacyjnego.

Wniosek jest prosty: wygrana w pierwszej instancji to połowa sukcesu. O rezultacie przesądza zdolność doprowadzenia sprawy do momentu, w którym korzystny wyrok staje się prawomocny. Taki właśnie standard pracy przyjmuje Kancelaria Adwokacka „Bauman Kondratyuk” — chroniąc przedsiębiorców zarówno przed bezzasadnymi roszczeniami fiskusa, jak i przed proceduralnym przeciąganiem sporu.

Klienta reprezentowali adw. Jurij Bauman i adw. Maria Koszowa.

Spodziewasz się kontroli podatkowej albo już toczysz spór z organem? Kancelaria Adwokacka „Bauman Kondratyuk” prowadzi sprawy podatkowe na każdym etapie — od kontroli, przez postępowanie odwoławcze, po kasację przed Sądem Najwyższym Ukrainy. Skontaktuj się z nami i omów swoją sytuację z adwokatem.

Сообщение Wygrana, której fiskus nie zdołał zaskarżyć. Spór podatkowy zakończony przed Sądem Najwyższym Ukrainy появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Przygotowano specjalnie dla portalu „Lewy Brzeg” – https://salo.li/D9f3FDA

Dwa paszporty, jedna Ojczyzna: co naprawdę oznacza ustawa o wielokrotnym obywatelstwie dla Ukraińców?

Po uzyskaniu niepodległości w 1991 roku Ukraina stanęła przed pilną potrzebą ukształtowania własnego systemu prawnego, a jednym z jego kluczowych elementów stał się instytut obywatelstwa.

Instytucja „jednego obywatelstwa” była zdeterminowana kontekstem historycznym.

U zarania niepodległości głównym zadaniem było umocnienie suwerenności i zapobieżenie zewnętrznym wpływom, przede wszystkim ze strony Federacji Rosyjskiej, która aktywnie wykorzystywała „paszportowy” instrument do utrzymania kontroli nad przestrzenią postsowiecką.

Zasada jednego obywatelstwa postrzegana była jako bezpiecznik przeciw separatyzmowi i od lat była gorącym tematem politycznych talk-show.

Dlaczego właśnie teraz? Historyczny paradoks i wymogi czasu

Przez 33 lata niepodległości Ukraina żyła z prawnym paradoksem. Artykuł 4 Konstytucji stanowi: „Na Ukrainie istnieje jedno obywatelstwo”.

Przez dziesięciolecia zdanie to interpretowano jako zakaz posiadania drugiego paszportu, choć w istocie znaczy ono coś innego: w stosunkach prawnych z Ukrainą państwo uznaje was wyłącznie za swoich obywateli, ignorując wasze paszporty zagraniczne.

Mimo to, do niedawna ustawa przewidywała możliwość utraty obywatelstwa ukraińskiego za dobrowolne nabycie obywatelstwa obcego.

Ta kolizja stworzyła „szarą strefę”, w której znaleźli się miliony: od potomków dawnej diaspory po nowych pracowników migrujących i uchodźców. De facto byli bipatrydami, de iure — potencjalnymi naruszycielami. Nowa ustawa legalizuje prawo człowieka do bycia obywatelem Ukrainy, a także innego państwa.

Punktem zwrotnym stała się pełnoskalowa agresja Rosji w 2022 roku. Oczywiste jest, że miliony Ukraińców, którzy znaleźli schronienie za granicą, oraz silna światowa diaspora nie są zagrożeniem, lecz ogromnym aktywem państwa.

Należało więc wprowadzić mechanizmy prawne pozwalające na efektywną współpracę z Ukraińcami mieszkającymi poza granicami kraju.

15 lipca 2025 r. Prezydent Ukrainy podpisał ustawę „O zmianie niektórych ustaw Ukrainy w celu zapewnienia realizacji prawa do nabycia i zachowania obywatelstwa Ukrainy”. Ustawa oficjalnie „wejdzie w życie” 16 stycznia 2026 r.
Nowe prawo nie otwiera drzwi dla wszystkich bez wyjątku. Centralnym elementem regulacji jest „zatwierdzony wykaz” państw, których obywatelstwo można nabywać bez ryzyka utraty paszportu ukraińskiego.

Wykaz ten nie jest statyczny — tworzy go i aktualizuje Rada Ministrów Ukrainy (na dziś taki wykaz nie został jeszcze zatwierdzony).

Jednak 26 sierpnia 2025 r. podczas spotkania z przedstawicielami Światowego Kongresu Ukraińców Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski zapowiedział, że państwami tymi będą Niemcy, Polska, Czechy, USA i Kanada.

Za głośnymi deklaracjami politycznymi kryje się jednak złożony świat prawniczych niuansów.

Podwójne obywatelstwo, czyli bipatryzm, to fenomen prawny powstający na styku porządków prawnych różnych państw. Jego źródłem są kolizje prawne, gdy dwa lub więcej krajów — na podstawie własnego prawa — jednocześnie uznaje tę samą osobę za swojego obywatela.

W kontekście historycznym prawdziwym katalizatorem przewartościowania była II wojna światowa. Dziesiątki milionów ludzi zostały zmuszone do opuszczenia swoich domów, co uczyniło uregulowanie ich statusu prawną koniecznością.

Moment zwrotny przyniosła brytyjska ustawa o obywatelstwie z 1948 r. (British Nationality Act 1948). Po raz pierwszy wprost dopuszczono, że obywatel Zjednoczonego Królestwa i kolonii (Citizen of the United Kingdom and Colonies — CUKC) może być równocześnie obywatelem innego państwa, w tym państwa-członka Wspólnoty Narodów.

Co praktycznie oznacza posiadanie dwóch paszportów? Jak podzielić obowiązki wobec dwóch państw? Gdzie płacić podatki, w czyjej armii służyć i kto ochroni twoje prawa, gdy jesteś „obywatelem świata” z ukraińskim sercem?

Przeanalizujmy, co czeka Ukraińców, którzy uzyskają również paszporty Niemiec, Czech, Polski, Kanady i USA — państw wskazanych jako priorytetowe dla wdrożenia nowej polityki.

Jak to będzie działało: paszport według reguł

Nowa ustawa to nie „dzień otwartych drzwi” dla wszystkich chętnych. To starannie uregulowany mechanizm. Jego sercem jest „zatwierdzony wykaz” państw, który będzie tworzyć Rada Ministrów. Kryteria są jasne: członkostwo w UE lub G7, aktywne wsparcie dla Ukrainy i brak zagrożeń bezpieczeństwa.

Dla obywateli tych państw (i dla Ukraińców, którzy nabędą ich obywatelstwo) znosi się ryzyko utraty paszportu ukraińskiego. Cudzoziemcy pragnący zostać obywatelami Ukrainy muszą mieszkać w kraju przez określony czas oraz zdać egzaminy z języka, historii i Konstytucji.

Jednocześnie ustawa ustanawia twarde zabezpieczenia:

• Kategoryczny zakaz wielokrotnego obywatelstwa z państwem-agresorem. Dobrowolne uzyskanie paszportu FR — bezpośrednia podstawa do utraty obywatelstwa ukraińskiego.
• Ograniczenia dla urzędników państwowych. Wysocy urzędnicy, sędziowie i funkcjonariusze służb — jak dotąd — nie mogą mieć podwójnego obywatelstwa.
• Zasada niezmienna. Na terytorium Ukrainy jesteś wyłącznie obywatelem Ukrainy. Ta norma jest kamieniem węgielnym rozwiązywania dalszych kolizji prawnych.
• Nowym, wcześniej nieistniejącym elementem jest obowiązek zgłoszenia do właściwych organów (najprawdopodobniej Państwowej Służby Migracyjnej) faktu nabycia obywatelstwa obcego.

Przed przyjęciem nowej ustawy na Ukrainie de facto nie istniała ostra odpowiedzialność administracyjna czy karna za niezgłoszenie posiadania drugiego paszportu.

Aby system zadziałał, ustawodawstwo musi wyznaczyć jasne terminy i formy złożenia takiego zawiadomienia oraz sankcje za jego brak. Bez tych elementów rama regulacyjna pozostanie niepełna. W tym zakresie nowa ustawa zawiera lukę prawną.

Doświadczenia świata: cztery różne historie

Aby zrozumieć przyszłość ukraińskich bipatrydów, warto spojrzeć, jak to działa w kluczowych państwach-partnerach.

Niemcy. Zbieżna liberalizacja. Ukraińska reforma zadziwiająco zbiegła się w czasie z niemiecką. Przyjęto ustawę znaną jako „Gesetz zur Modernisierung des Staatsangehörigkeitsrechts (StARModG)”. W efekcie od 27 czerwca 2024 r. Niemcy zniosły wymóg zrzekania się dotychczasowego obywatelstwa przy naturalizacji. Tworzy to sprzyjające warunki dla setek tysięcy ukraińskich uchodźców, otwierając prostą drogę do podwójnego obywatelstwa bez barier prawnych.

Polska i Czechy. Europejscy sąsiedzi. Czechy dopuściły podwójne obywatelstwo już w 2014 r., gromadząc bogate doświadczenia praktyczne. Polska również jest przychylna bipatrydom, ale stawia ostrzejsze wymogi integracyjne, m.in. obowiązkowy egzamin z języka polskiego na poziomie B1.

USA. „To skomplikowane”. Ameryka dopuszcza podwójne obywatelstwo, ale oficjalnie go nie zachęca. Sąd Najwyższy USA w sprawie Kawakita v. United States, 343 U.S. 717 (1952) uznał, że człowiek może „posiadać i wykonywać prawa obywatelstwa w dwóch krajach i ponosić odpowiedzialność wobec obu”. Jednak paszport amerykański nakłada unikalne, dożywotnie i eksterytorialne zobowiązania, co czyni ten przypadek najtrudniejszym. Państwo zachowuje prawo stałego nadzoru prawnego nad osobami z podwójnym obywatelstwem.

Globalne opodatkowanie. Obywatele USA są zobowiązani do raportowania przed IRS swoich światowych dochodów, gdziekolwiek mieszkają.

Kontrola paszportowa. Wjeżdżać do USA i wyjeżdżać z kraju obywatel ma obowiązek wyłącznie na paszporcie amerykańskim — oficjalne stanowisko Departamentu Stanu. W praktyce dane w bilecie/PNR powinny odpowiadać paszportowi użytemu przy przekraczaniu granicy USA.

Ukryte rafy: pięć głównych wyzwań dla bipatrydy

Portfel: podatki bez podwójnego ciężaru

Największy strach — konieczność płacenia podatków dwa razy — jest w przeważającej mierze mitem.

Obowiązki podatkowe wyznacza nie obywatelstwo (z wyjątkiem USA), lecz status rezydenta podatkowego.

Jesteś rezydentem tam, gdzie masz „ośrodek interesów życiowych”: stałe miejsce zamieszkania, rodzinę, pracę — albo gdzie przebywasz ponad 183 dni w roku.

Aby uniknąć podwójnego opodatkowania, Ukraina ma obowiązujące konwencje ze wszystkimi czterema krajami. Działają one według dwóch metod:

• Metoda zwolnienia. Dochód opodatkowany w jednym kraju jest zwolniony w drugim.
• Metoda kredytu. Podatek zapłacony za granicą zalicza się na poczet podatku w państwie ojczystym. Jeśli stawka w domu jest wyższa — dopłaca się różnicę.

Dla Ukraińca w Niemczech, Polsce czy Czechach sytuacja jest relatywnie prosta. Podatki płaci się przede wszystkim w kraju rezydencji. Konwencje z Niemcami i Polską stosują podejście mieszane: zwolnienie dla dochodów aktywnych (wynagrodzenie, działalność) i kredyt dla pasywnych (dywidendy, odsetki).

Dla Ukraińca w USA wszystko jest trudniejsze. Z powodu globalnego podejścia do opodatkowania musi on składać deklaracje do IRS przez całe życie. FBAR (Raport o zagranicznych rachunkach bankowych i finansowych) to odrębny obowiązek sprawozdawczy — każdy obywatel USA składa do FinCEN formularz 114, jeśli łączna wartość jego zagranicznych rachunków przekraczała 10 000 USD.

Jest też FATCA (ustawa o raportowaniu zagranicznych rachunków finansowych), która zobowiązuje zagraniczne (w tym ukraińskie) instytucje finansowe do identyfikowania rachunków należących do „US persons” i raportowania o nich do IRS.

Konwencja między Rządem Ukrainy a Rządem USA o unikaniu podwójnego opodatkowania przewiduje metodę kredytu, która ratuje przed podwójną zapłatą, ale nie przed dożywotnią sprawozdawczością wobec IRS.

Co istotne, Ukraina przystąpiła do globalnego systemu automatycznej wymiany informacji podatkowych. Ponad 120 jurysdykcji zbiera i przekazuje dane o rachunkach rezydentów podatkowych innych państw ich administracjom skarbowym. To oznacza, że Państwowa Służba Podatkowa Ukrainy będzie otrzymywać bezpośrednie dane o zagranicznych rachunkach swoich rezydentów.

„Ukrycie” nieopodatkowanych dochodów pod parasolem innego obywatelstwa będzie więc coraz trudniejsze.

Obowiązek: wojsko i wierność

Stanowisko Ukrainy jest tu bezkompromisowe: na jej terytorium jesteś obywatelem Ukrainy. Drugi paszport nie daje immunitetu od mobilizacji. Jeśli mężczyzna w wieku poborowym z paszportem ukraińskim i np. niemieckim przyjedzie na Ukrainę odwiedzić rodzinę, może zostać zmobilizowany na równych zasadach.

Przebywając na terytorium innego kraju, podlegasz jego prawu.

Obecnie żaden z czterech partnerów nie ma obowiązkowego poboru: USA, Polska i Czechy mają armie w pełni zawodowe. Niemcy zawiesiły pobór w 2011 r., choć trwa dyskusja o częściowym jego przywróceniu w formie ewidencji i dobrowolnej służby dla 18-latków od 2026 r.

Ustawodawstwa tych państw przewidują jednak obowiązki ewidencyjne.

W Polsce istnieje obowiązek stawienia się na kwalifikację wojskową w roku ukończenia 19 lat (niektóre kategorie kobiet również). Po kwalifikacji większość trafia do rezerwy pasywnej; osobno istnieje rezerwa aktywna i dobrowolna zasadnicza służba wojskowa (DZSW).

Czechy mają model podobny — obywateli w wieku 18–60 wpisuje się do vojenská evidence (ewidencja wojskowa), a w razie wezwania należy stawić się do wojewódzkiego dowództwa celem weryfikacji danych/przydatności.

Wezwanie do dwóch armii jednocześnie jest mało prawdopodobne, ale ewidencja/ rejestracja w kraju obywatelstwa lub pobytu jest realną i często obowiązkową procedurą. Na Ukrainie „drugi paszport” nie zwalnia z obowiązku wojskowego, jeśli osoba fizycznie wjechała do kraju.

Wymiar sprawiedliwości bez granic? Ekstradycja, podwójne obywatelstwo i międzynarodowe pułapki

Jedną z naczelnych zasad prawa międzynarodowego jest niewydawanie własnych obywateli. Ukraina, Niemcy, Polska i Czechy jej przestrzegają. Konstytucja USA nie zakazuje wprost ekstradycji własnych obywateli — jest ona możliwa, jeśli istnieje obowiązująca umowa ekstradycyjna lub specjalne porozumienie.

Sfera prawa karnego stwarza największe ryzyko nadużyć. Osoba, która popełniła przestępstwo na Ukrainie, może wyjechać np. do Niemiec, uzyskać tam obywatelstwo i w ten sposób uchronić się przed ekstradycją.

Stanowisko ETPC wobec osób z podwójnym obywatelstwem w postępowaniach karnych jest jednak jasne i konsekwentne: nie można wykorzystywać drugiego obywatelstwa do uniknięcia jurysdykcji karnej państwa, które zgodnie z prawem uważa osobę za swojego obywatela.

Współpraca prawna z państwami europejskimi jest regulowana Europejską konwencją o ekstradycji. Niemcy w swoich zastrzeżeniach wprost zakazały wydawania obywateli niemieckich. Co więcej, z powodu wojny ekstradycja z Niemiec na Ukrainę jest obecnie faktycznie wstrzymana — strona niemiecka nie może mieć pewności co do poszanowania praw człowieka w ukraińskim systemie penitencjarnym.

Ze Stanami Zjednoczonymi sytuacja jest jeszcze bardziej złożona: między krajami nie ma dwustronnej umowy o ekstradycji. Wydanie jest możliwe na zasadzie wzajemności, ale to zawsze skomplikowana procedura.

Ukraina ma dziesiątki dwu- i wielostronnych umów o pomocy prawnej w sprawach karnych. Pozwalają one m.in. na przekazywanie dowodów, zdalne przesłuchanie osoby, zajęcie aktywów. Realizacja takich czynności na terytorium innych państw jest jednak znacznie trudniejsza niż w kraju.

W efekcie polityka jednoczenia narodu może niechcący stworzyć „relatywnie bezpieczne przystanie” dla przestępców i poważnie utrudnić ich pociągnięcie do odpowiedzialności.

Ochrona. Pomoc konsula i granice jurysdykcji

Posiadając dwa paszporty, możesz napotkać ograniczenia w ochronie konsularnej. Departament Stanu USA wprost ostrzega swoich bipatrydów: gdy przebywasz w państwie drugiego obywatelstwa, możliwości amerykańskiego konsula, by ci pomóc, będą skrajnie ograniczone, bo władze lokalne traktują cię jako „swojego”.

Zasada jest lustrzana. Konsul Ukrainy w Pradze czy Warszawie będzie miał niewielkie pole manewru, jeśli miejscowa policja zatrzyma obywatela Czech lub Polski, który ma również paszport ukraiński.

Jeśli jednak obywatel z dwoma paszportami zostanie zatrzymany w kraju trzecim, ma prawo wyboru, z której pomocy konsularnej skorzysta.

Prawo bez granic, czyli czy nasze sądy są gotowe na podwójne obywatelstwo?

Nowa ustawa o wielokrotnym obywatelstwie wymusi gruntowną rewizję krajowego podejścia w obszarze międzynarodowego prawa prywatnego.

Sądy i notariusze nie będą mogli dłużej ignorować drugiego obywatelstwa. Przeciwnie — stanie się ono kluczową „łącznikiem kolizyjnym”. Możliwość wyboru prawa państwa drugiego obywatelstwa przekształca obywatelstwo z czysto politycznego statusu w rozstrzygający fakt prawny, przesądzający o losie majątku wartego miliony.

Nasz system prawny nie będzie już mógł pozostawać odizolowany (choć sędziowie w sądach rejonowych będą się „bronić” do końca).

Główne zasady — stosowanie prawa ostatniego miejsca zwykłego pobytu do majątku ruchomego, prawa miejsca położenia do nieruchomości oraz możliwość wyboru prawa według obywatelstwa. Sądy będą musiały analizować długość i regularność pobytu w danym państwie, okoliczności i przyczyny tego pobytu, więzi rodzinne i społeczne, język, położenie głównych aktywów.

Celem jest ustalenie państwa, z którym zmarły miał najsilniejszy i najbardziej stabilny związek. Wyobraźmy sobie obywatela z podwójnym obywatelstwem Polski i Ukrainy, który ostatnie 20 lat mieszkał na stałe we Lwowie i umiera bez testamentu. Należą do niego mieszkanie w Warszawie, dom w Kijowie i rachunki bankowe w obu krajach.

Kluczowe będzie to, że „zwykłe miejsce pobytu” spadkodawcy było na Ukrainie, więc prawo ukraińskie (jako prawo zwykłego pobytu) będzie regulować dziedziczenie domu w Kijowie oraz rachunków bankowych na Ukrainie i w Polsce.

Natomiast dziedziczenie mieszkania w Warszawie będzie regulowane wyłącznie prawem polskim na podstawie zasady lex rei sitae. Procedury uznania i wykonalności orzeczeń oraz współpraca notariuszy i sądów będą najpewniej przebiegać w ramach umowy o pomocy prawnej z 1993 r.

Są też inne istotne elementy. Dla obywateli Polski, Niemiec i Czech, którzy równocześnie staną się obywatelami Ukrainy, kluczowym aktem regulującym sprawy spadkowe w UE jest Rozporządzenie (UE) nr 650/2012. Ujednoliciło ono normy kolizyjne w dziedzinie dziedziczenia dla wszystkich państw członkowskich (z wyjątkiem Danii i Irlandii), tworząc jednolitą przestrzeń prawną.

Wprowadzono m.in. ujednolicony dokument — Europejskie poświadczenie spadkowe (European Certificate of Succession). Artykuł 22 rozporządzenia pozwala osobie wybrać dla całego dziedziczenia prawo państwa, którego jest obywatelem w chwili wyboru lub w chwili śmierci. Dla osoby z podwójnym obywatelstwem, np. Ukrainy i Niemiec, oznacza to, że może w testamencie wskazać, iż do jej spadku ma znaleźć zastosowanie albo prawo niemieckie, albo ukraińskie.

W sferze prawa rodzinnego pojawi się wiele pytań dotyczących wyboru prawa w umowach małżeńskich. Ustawa Ukrainy „O prawie prywatnym międzynarodowym” pozwala małżonkom o różnym obywatelstwie wybrać prawo państwa, które będzie regulowało ich stosunki majątkowe w umowie małżeńskiej. W konsekwencji na znaczeniu zyskają procedury uznawania orzeczeń zagranicznych dotyczących rozwodu i alimentów, regulowane umowami dwustronnymi o pomocy prawnej oraz odpowiednimi normami prawa krajowego.

Kolejną wrażliwą kwestią będzie wzrost liczby rodzin międzynarodowych, co niesie ryzyko międzynarodowego uprowadzenia dzieci przez jednego z rodziców.

Ukraina jest stroną kluczowych instrumentów międzynarodowych w tej dziedzinie. Przykładowo Konwencja haska z 1980 r. (o cywilnoprawnych aspektach uprowadzenia dziecka za granicę) — ratyfikowana przez Ukrainę — ma na celu niezwłoczny powrót dziecka, które zostało bezprawnie wywiezione lub jest bezprawnie zatrzymywane w innym państwie-uczestniku.

W praktyce pojawią się problemy kolizji statusu dziecka jako obywatela innego państwa „przez ojca” i jego faktycznego powrotu na Ukrainę do drugiego z rodziców.

Sądy krajowe będą musiały pamiętać o licznych umowach dwustronnych zawartych między Ukrainą a innymi państwami w sprawie pomocy prawnej w sprawach cywilnych, a także aktywnie stosować normy regulacji prawnej UE.

Posłowie

Ustawa o wielokrotnym obywatelstwie to narzędzie, którego trzeba się nauczyć używać. Otwiera ona przed Ukrainą nowe możliwości: utrzymanie więzi z milionami swoich obywateli, pozyskanie kapitału intelektualnego i finansowego diaspory, wzmocnienie pozycji kraju na świecie.

Sukces tej reformy zależy jednak od tego, na ile państwo będzie szczere i otwarte wobec swoich obywateli.

Przyjęcie ustawy to dopiero pierwszy krok. Aby polityka wielokrotnego obywatelstwa stała się prawdziwą przewagą, a nie pułapką prawną, Ukraina musi niezwłocznie zainicjować rewizję umów o pomocy prawnej z państwami-partnerami oraz zaktualizować prawo krajowe. Inaczej, zamiast nowych możliwości, obywatele ryzykują ugrzęźnięcie w zaklętym kręgu kolizji i nierozwiązywalnych problemów.

Сообщение Dwa paszporty, jedna Ojczyzna: co naprawdę oznacza ustawa o wielokrotnym obywatelstwie dla Ukraińców? появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

 
UA · EN · PL

Autor: Jurij Bauman · Kategoria: Prawo administracyjne · Praktyka · Opublikowano: 11 czerwca 2025

Spis treści

1. Czerwona linia
2. Dwa tory
3. Zasada zagrożona
4. Lekcje ze Strasburga
5. Pułapki
6. Posłowie
7. Pytania i odpowiedzi

Urzędnik publiczny zostaje podejrzany o naruszenie prawa — opinia publiczna domaga się reakcji. Czy można jednak zwolnić taką osobę zanim zapadnie wyrok sądu? Gdzie biegnie granica między oczyszczaniem służby publicznej a prawem do obrony? To w gruncie rzeczy kwestia zaufania do państwa, a nie tylko proceduralnego niuansu.

Czerwona linia

Funkcjonariusz publiczny, wyposażony w kompetencje władcze, ponosi nie tylko odpowiedzialność polityczną czy moralną, lecz także odpowiedzialność prawną, w tym dyscyplinarną. Podstawy zawierają m.in. ustawa „O służbie cywilnej” oraz akty szczególne, jak ustawa „O Policji Narodowej”.

Przewinienie dyscyplinarne to nie każda pomyłka, lecz zawinione bezprawne działanie lub zaniechanie: naruszenie roty, dyscypliny służbowej, zasad etyki, nienależyte wykonywanie obowiązków lub ich ignorowanie, a także zachowania dyskredytujące organ lub szkodzące reputacji służby. To kategoria autonomiczna i jej istnienie nie zależy od tego, czy w czynach są znamiona przestępstwa.

Prawo przewiduje wachlarz sankcji: upomnienie, nagana, ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby oraz środek ostateczny — zwolnienie. Wybór sankcji zależy od charakteru i ciężaru przewinienia, ewentualnej powtarzalności oraz dotychczasowej postawy funkcjonariusza.

Obowiązkowym etapem jest postępowanie wyjaśniające (służbowe). Jego celem nie jest formalne potwierdzenie faktu, ale wszechstronne ustalenie okoliczności. Wnioski muszą znaleźć się w protokole stanowiącym podstawę decyzji. Pobierznie lub niekompletnie przeprowadzone postępowanie to prosta droga do uchylenia sankcji przez sąd.

Dwa tory

Równolegle do postępowania dyscyplinarnego może toczyć się postępowanie karne. To odrębne reżimy — o innej naturze prawnej, podstawach i skutkach — a prawo wyraźnie je rozgranicza. Przykładowo art. 77 ustawy „O Policji Narodowej” przewiduje osobno przesłanki zwolnienia: jako sankcji dyscyplinarnej oraz w związku z prawomocnym wyrokiem skazującym.

Samo wszczęcie lub toczące się postępowanie karne nie stanowi automatycznej podstawy do zwolnienia. Decyzja taka jest dopuszczalna wyłącznie przy stwierdzeniu przewinienia dyscyplinarnego.

Linię tę konsekwentnie podtrzymuje Sąd Najwyższy (m.in. orzeczenia z: 28.02.2020 w sprawach nr 825/1398/17 i 818/1274/17; 20.10.2020 w sprawie nr 340/1502/19; 17.11.2022 w sprawie nr 480/9492/20; 07.02.2020 w sprawie nr 260/1118/18; 06.03.2020 w sprawie nr 804/1758/18; 30.08.2022 w sprawie nr 120/8381/20-a; 22.02.2023 w sprawie nr 200/11036/20-a; 14.03.2023 w sprawie nr 320/1206/21). Komisja służbowa musi samodzielnie ocenić materiał i przesądzić o istnieniu przewinienia.

Zasada zagrożona

Domniemanie niewinności, gwarantowane przez art. 62 Konstytucji Ukrainy i art. 6 ust. 2 EKPC, wiąże również organy dyscyplinarne. ETPC podkreśla, że sformułowania w aktach dyscyplinarnych nie mogą brzmieć tak, jakby osobę już uznano za winną (sprawy Allen przeciwko Zjednoczonemu Królestwu; Allende de Ribemont przeciwko Francji). Nawet sugestia w decyzji lub wypowiedzi publicznej może stanowić naruszenie.

Jeżeli w protokole postępowania służbowego zapisze się, że ktoś „otrzymał nienależną korzyść” przed wyrokiem sądu, prowadzi to wprost do uznania zwolnienia za bezprawne z powodu naruszenia domniemania niewinności.

Lekcje ze Strasburga

Orzecznictwo ETPC wyznacza standardy rzetelnego procesu w sprawach dyscyplinarnych dotyczących służby publicznej (art. 6 EKPC). „Cywilny” wymiar ma zastosowanie, gdy spór wpływa na prawo do pracy (Vilho Eskelinen i inni przeciwko Finlandii). Trybunał rozróżnia ocenę karnoprawną od oceny zachowania przez pryzmat etyki służby (X przeciwko Austrii; C przeciwko Zjednoczonemu Królestwu; Ringvold przeciwko Norwegii).

Równie ważna jest pewność prawa: podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej muszą być przewidywalne (Oleksandr Wołkow przeciwko Ukrainie). Nawet jeśli dane postępowanie nie ma charakteru karnego, powinno spełniać rdzeniowe standardy rzetelności: należyte zawiadomienie, prawo do obrony, materiał dowodowy, uzasadnioną decyzję (Denisow przeciwko Ukrainie).

Pułapki

Typowe błędy prowadzące do uchylenia zwolnienia to pośpiech, formalizm postępowania, mieszanie pojęć, uleganie presji medialnej oraz nieprecyzyjne podstawy. Kluczowe pytania:

• Kiedy inicjować postępowanie służbowe: wpis do rejestru vs. ogłoszenie podejrzenia?
• Czy nie zastępuje się po cichu przewinienia dyscyplinarnego przestępstwem korupcyjnym, które wymaga wyroku (pkt 10 ust. 1 art. 77 ustawy „O Policji Narodowej”; wyrok SN z 02.10.2019, nr 804/4096/17)?
• Czy należycie udokumentowano naruszenia konkretnych postanowień opisu stanowiska?
• Czy dochowano gwarancji procesowych: prawa do bycia wysłuchanym, przedstawienia dowodów i uzyskania uzasadnionej decyzji?

Sąd Konstytucyjny Ukrainy (sprawa nr 1-15/99, decyzja nr 9-rp/99) wskazał, że etap pociągnięcia do odpowiedzialności karnej rozpoczyna się z chwilą doręczenia aktu oskarżenia. W praktyce jednak zatrzymanie lub ogłoszenie podejrzenia zbyt często bezpodstawnie uruchamia procedury dyscyplinarne.

Posłowie

Konkluzja: zwolnienie funkcjonariusza przed wyrokiem jest dopuszczalne wyłącznie wtedy, gdy jednoznacznie wykazano przewinienie dyscyplinarne, a procedura została dochowana w całości. Postępowanie dyscyplinarne jest autonomiczne, nie zastępuje procesu karnego i musi respektować domniemanie niewinności. O wyniku przesądzają precyzyjne sformułowania, materiał dowodowy i gwarancje procesowe.

Pytania i odpowiedzi (prawo administracyjne i karne)

Kiedy dopuszczalne jest zwolnienie przed wyrokiem?

Gdy postępowanie służbowe stwierdzi przewinienie dyscyplinarne, a kara jest proporcjonalna.

Czy rezonans w mediach może być podstawą?

Nie. Konieczne są fakty i dopuszczalne dowody w granicach właściwej procedury.

Jak uniknąć naruszenia domniemania niewinności?

Unikać karnoprawnych sformułowań w aktach; opisywać zachowanie przez standardy służby.

Jaka jest rola adwokata?

Weryfikacja procedury, dowodów i języka akt; przygotowanie stanowiska opartego na orzecznictwie SN i ETPC.

Oceń swoją sytuację — napisz do nas

Uwaga: materiał ma charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach indywidualnych prosimy o bezpośredni kontakt.

Tekst pierwotnie ukazał się w serwisie Yur-Gazeta.

© Bauman Kondratyuk — Ukraina, 01023, Kijów, ul. Szoty Rustawelego 39–41, piętro 7 · office@bkadvisers.com.ua

Сообщение    Zwolnienie bez wyroku: granice prawne i orzecznictwo w sprawach funkcjonariuszy publicznych   появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Granice zaufania: jak sporządzić umowę o świadczenie pomocy prawnej bez ryzyka

Jurij Bauman wyjaśnia, jak sporządzić umowę pomiędzy adwokatem a klientem w sposób, który minimalizuje ryzyko sporów i nieporozumień. To połączenie wiedzy prawniczej, etyki zawodowej i praktyki ukraińskiej.

Istota sprawy: przejrzysta i precyzyjna umowa o świadczenie pomocy prawnej stanowi fundament zaufania między adwokatem a klientem. Określa obowiązki, wynagrodzenie, odpowiedzialność i zasady komunikacji.

Podstawa prawna i etyka

Umowa powinna być zgodna z Ustawą Ukrainy „O adwokaturze i działalności adwokackiej” (Law of Ukraine “On the Bar and Legal Practice”, nr 5076-VI) oraz Zasadami Etyki Adwokackiej. Dokument musi precyzyjnie określać status adwokata, zakres usług prawnych i tryb współpracy.

Obejrzyj wideo

W materiale wideo Jurij Bauman omawia praktyczne przykłady i błędy przy zawieraniu umów. Zobacz, jak tworzyć relacje oparte na zaufaniu i przejrzystości.

FAQ

Czy można zmienić honorarium w trakcie współpracy?

Tak, jeśli umowa to przewiduje (stawka godzinowa, dodatkowe prace, waloryzacja). Zmiany należy dokumentować aneksem.

Jak zapewnić poufność?

Wprowadź klauzulę poufności (NDA), zasady przesyłania plików i komunikacji, a także politykę przechowywania danych.

Co zrobić w przypadku konfliktu interesów?

Należy niezwłocznie poinformować klienta, wstrzymać czynności i postępować zgodnie z Zasadami Etyki Adwokackiej oraz ustawą o adwokaturze.

Kontakt

Skontaktuj się z nami

Сообщение Granice zaufania: jak sporządzić umowę o świadczenie pomocy prawnej bez ryzyka появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Sprawa z praktyki Kancelarii Adwokackiej Bauman Kondratyuk pokazująca, jak nieścisłość rachunkowa w rozliczeniu podatkowym stała się podstawą zarzutów zagrożonych karą do 12 lat pozbawienia wolności — i dlaczego w takich sprawach to fakty, dokumenty oraz precyzyjna kwalifikacja prawna ostatecznie przesądzają o wyniku.

Kiedy nieścisłość podatkowa wykracza poza spór podatkowy

W sporze podatkowym przedsiębiorca zwykle spodziewa się przewidywalnego scenariusza: protokół kontroli, zastrzeżenia, a następnie odwołanie w trybie administracyjnym albo sądowym. Czasem jednak potknięcie księgowe trafia na grunt znacznie poważniejszy — do prawa karnego. Wówczas cena błędnej kwalifikacji mierzona jest czymś więcej niż tylko wysokością ewentualnego doszacowania. Dotyka reputacji firmy, sposobu zarządzania nią oraz osobistej wolności osoby kierującej przedsiębiorstwem.

Jedna z takich spraw prowadzonych przez Kancelarię Adwokacką Bauman Kondratyuk dotyczyła deklaracji VAT za luty 2022 roku. Na pierwszy rzut oka chodziło o wąskie zagadnienie — kolejność ujęcia faktur w załącznikach do deklaracji. Skończyło się postępowaniem karnym, w którym dyrektorowi spółki zarzucono fałszerstwo dokumentów oraz zawładnięcie środkami budżetowymi w warunkach stanu wojennego.

Co się właściwie wydarzyło

Przy sporządzaniu załącznika nr 3 do deklaracji VAT księgowy spółki wpisał datę rejestracji faktur w Jednolitym Rejestrze Faktur — grudzień 2021 roku — zamiast daty ich faktycznego ujęcia w deklaracji, czyli stycznia 2022 roku. Ten jeden wybór wywołał rozbieżność między danymi z załączników nr 2 i nr 3. Kwota tej rozbieżności została następnie uwzględniona w zwrocie VAT wypłaconym spółce.

Kontekst miał tu zasadnicze znaczenie. Kontrola kameralna Państwowej Służby Podatkowej, przeprowadzona we wrześniu 2022 roku, nie wykazała żadnych nieprawidłowości. Późniejsza planowa kontrola dokumentowa na miejscu, przeprowadzona w maju 2024 roku, doprowadziła do istotnego wniosku: przepisy dotyczące wypełniania i składania sprawozdawczości VAT, zatwierdzone rozporządzeniem nr 21 Ministra Finansów Ukrainy z dnia 28 stycznia 2016 roku, nie określają szczególnej kolejności ujmowania ujemnej wartości VAT w załącznikach nr 2 i nr 3. Innymi słowy, podatnik ma prawo samodzielnie ustalić tę kolejność.

Analogiczne stanowisko zajął już wcześniej Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 27 stycznia 2022 roku w sprawie nr 640/23180/19. Dla obrony nie był to drugorzędny przypis, lecz klucz do prawidłowego odczytania całego zdarzenia. To, co zaszło, nie było ukrytym mechanizmem, lecz sytuacją rachunkową i metodologiczną wynikającą z kolejności, której przepisy po prostu nie uregulowały.

Na czym polegało ryzyko karne

W maju 2025 roku pierwotna kwalifikacja prawna była wyjątkowo surowa:

• art. 366 § 1 Kodeksu karnego Ukrainy — fałszerstwo dokumentów, czyli wprowadzenie przez funkcjonariusza do dokumentów urzędowych świadomie nieprawdziwych informacji;
• art. 191 § 4 Kodeksu karnego Ukrainy — zawładnięcie cudzym mieniem poprzez nadużycie przez funkcjonariusza zajmowanego stanowiska, popełnione w warunkach stanu wojennego.

To właśnie ta druga kwalifikacja narażała dyrektora na największe ryzyko. Sankcja z art. 191 § 4 przewiduje karę od 7 do 12 lat pozbawienia wolności, dodatkowo zakaz zajmowania określonych stanowisk lub wykonywania określonej działalności, a także przepadek mienia.

Spór przestał więc być rozmową o sprawozdawczości podatkowej. Stał się pytaniem o same granice odpowiedzialności karnej: czy techniczna lub metodologiczna nieścisłość w deklaracji może automatycznie zostać przekształcona w umyślne zawładnięcie środkami publicznymi?

Jak budowano linię obrony

Strategia obrony świadomie odłożyła na bok emocjonalną ocenę zarzutów i skupiła się na trzech podstawowych pytaniach prawnych: czy istniał zamiar, jaki był rzeczywisty charakter rozbieżności oraz czy doszło do szkody dla interesów państwa w postaci wymaganej przez art. 191.

Po pierwsze — brak zamiaru. Fałszerstwo dokumentów wymaga świadomości nieprawdziwości informacji oraz woli wprowadzenia właśnie takich danych do dokumentu urzędowego. Art. 191 z kolei wymaga bezpośredniego zamiaru zawładnięcia cudzym mieniem, świadomości bezprawności działania oraz chęci nastąpienia jego skutków. Obrona konsekwentnie wykazywała, że żaden z tych elementów nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym.

Po drugie — metodologiczny charakter rozbieżności. Obrona opierała się między innymi na opinii biegłego nr 3866 z dnia 7 lutego 2024 roku, sporządzonej przez Narodowe Centrum Naukowe Ekspertyz Sądowych im. M. Bokariusa. Potwierdzała ona, że stwierdzone niezgodności w sprawozdawczości mają charakter techniczny i metodologiczny oraz wynikają z braku jednoznacznie określonej kolejności ujmowania wartości ujemnej w załącznikach nr 2 i nr 3 deklaracji.

Po trzecie — brak należytej podstawy faktycznej dla ustalenia zawładnięcia mieniem. W sprawach tego rodzaju nie wystarczy arytmetycznie wskazać kwoty rozbieżności. Oskarżenie musi udowodnić szkodę, związek przyczynowy, sposób zawładnięcia, motyw majątkowy oraz bezpośredni zamiar. To właśnie te elementy odróżniają błąd podatkowy lub księgowy od przestępstwa przeciwko mieniu.

Punkt zwrotny

Po zbadaniu dowodów z dokumentów, zapoznaniu się z opiniami biegłych oraz przesłuchaniu oskarżonego prokurator sporządził w kwietniu 2026 roku zmieniony akt oskarżenia. Oskarżenie w istocie przyznało w nim brak tych elementów, na których opierała się pierwotna kwalifikacja:

„Brak jest dowodów na to, że oskarżony był świadomy, iż informacje wprowadzone do deklaracji VAT są nieprawdziwe, lub że działał w celu bezprawnego zawładnięcia środkami budżetowymi i chciał nastąpienia takich skutków. Ustalono natomiast, że… nienależycie wykonywał obowiązki służbowe wskutek niesumiennego do nich stosunku.”

Oskarżenie zmieniło kwalifikację z art. 366 § 1 oraz art. 191 § 4 Kodeksu karnego na art. 367 § 1 — niedopełnienie obowiązków służbowych. Dla obrony nie była to zmiana o charakterze formalnym, lecz potwierdzenie kluczowej tezy: bez udowodnionego zamiaru, motywu majątkowego oraz należycie ustalonej szkody zarzut zawładnięcia środkami publicznymi nie może się ostać.

Jak zakończyła się sprawa

Od zdarzeń, które oskarżenie wiązało z czerwcem 2022 roku, minęły ponad trzy lata. Aby zaoszczędzić czas, klient zdecydował się wystąpić o umorzenie postępowania karnego.

W dniu 11 maja 2026 roku Sąd Rejonowy Świętoszyński w Kijowie uwzględnił wniosek obrony i umorzył postępowanie. Kosztami ekspertyz obciążono Skarb Państwa. Powództwo cywilne prokuratora o naprawienie szkody zostało zwrócone już w lipcu 2025 roku.

Czego ta sprawa uczy przedsiębiorców

Tej sprawy nie należy traktować jako uniwersalnej recepty. Każde postępowanie zależy od własnych dokumentów, faktów, chronologii oraz od procesowego zachowania stron. Mimo to dobrze ilustruje kilka praktycznych kwestii istotnych dla każdego przedsiębiorcy.

Kwalifikacja prawna nie jest formalnością. Różnica między zarzutem z art. 191 § 4 a zarzutem z art. 367 § 1 to różnica między zupełnie odmiennymi reżimami prawnymi, odmiennym ryzykiem i odmiennymi skutkami procesowymi. Dlatego praca nad kwalifikacją musi zaczynać się pierwszego dnia, a nie wtedy, gdy sprawa zmierza już ku wyrokowi.

Nieścisłość podatkowa nie jest sama w sobie przestępstwem umyślnym. Tam, gdzie chodzi o metodologię księgową, nieprecyzyjne przepisy lub błąd techniczny, obrona musi wykazać to językiem dowodów: protokołami kontroli, opiniami biegłych, danymi podatkowymi, zeznaniami świadków oraz wewnętrzną logiką księgowości.

Protokół kontroli podatkowej może mieć rozstrzygające znaczenie w postępowaniu karnym. Jeżeli właściwy organ kontrolny nie stwierdza bezprawnego zawyżenia ani szkody dla budżetu, nie zamyka to automatycznie kwestii karnej, ale w istotny sposób wpływa na ocenę strony przedmiotowej oraz domniemanej szkody.

Czas w procesie karnym może działać w obie strony — zarówno przeciwko obronie, jak i na jej korzyść. Instytucja przedawnienia z art. 49 Kodeksu karnego jest procesowo istotna, lecz jej skuteczne wykorzystanie zależy od uprzedniego prawidłowego ustalenia kwalifikacji.

Stanowisko Kancelarii Adwokackiej Bauman Kondratyuk

Dla nas ta sprawa nie jest okazją do głośnych oświadczeń. Jest przykładem czegoś, co obserwujemy często: w sprawach karno-podatkowych wynik rzadko kształtuje pojedynczy dokument procesowy. Kształtuje go cierpliwa, konsekwentna praca z faktami, prawem i dowodami.

Silna obrona zaczyna się od uważnej lektury deklaracji, protokołu kontroli, opinii biegłego oraz aktu oskarżenia. To zwykle w tych dokumentach widać, gdzie kończy się metodologia podatkowa, a gdzie zaczyna się — we właściwym sensie — prawo karne.

Gdy zarzuty wobec przedsiębiorcy lub osoby nim kierującej wydają się nieproporcjonalne do rzeczywistych okoliczności, pierwszym miejscem analizy powinna być kwalifikacja prawna: czy udowodniono zamiar, szkodę, związek przyczynowy oraz sposób zawładnięcia? To często właśnie w tych szczegółach rozstrzyga się przyszłość sprawy.

Niniejszy materiał został przygotowany na podstawie jednej ze spraw z praktyki Kancelarii Adwokackiej Bauman Kondratyuk. Okoliczności przedstawiono w sposób uogólniony i bez ujawniania informacji mogących stanowić tajemnicę adwokacką.

Сообщение Błąd techniczny w deklaracji VAT a postępowanie karne — dlaczego o wszystkim decyduje kwalifikacja prawna появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Dnia 6 lutego 2025 roku Szósty Apelacyjny Sąd Administracyjny wydał istotne orzeczenie w dziedzinie prawa podatkowego oraz ochrony przedsiębiorstw. Sąd uwzględnił skargę apelacyjną adwokata Jurija Baumana, złożoną w imieniu lidera rynku urządzeń wentylacyjnych – spółki z ograniczoną odpowiedzialnością „Puchowski Zakład Wentylacyjny” – i uznał za niezgodną z prawem decyzję organu podatkowego dotyczącą naliczenia odsetek (pieni) za rzekome opóźnienia w rozliczeniach walutowych.

Przedmiot sporu polegał na tym, że Państwowa Służba Podatkowa naliczyła podatnikowi odsetki za uchybienie terminowi rozliczeń wynikających z kontraktu w obrocie zagranicznym z przedsiębiorstwem „Refrion S.R.L.” (Włochy).

W postępowaniu apelacyjnym pełnomocnicy procesowi wskazywali, iż zgodnie z częścią 6 artykułu 13 Ustawy Ukrainy „O walucie i operacjach walutowych” bieg terminu rozliczeń ulega zawieszeniu na czas obowiązywania okoliczności siły wyższej (force majeure). Linia obrony oparta została na stwierdzeniu, że zobowiązania kontraktowe nie zostały wykonane terminowo z powodu okoliczności siły wyższej, wywołanych stanem wojennym: działań bojowych na terenie obwodu kijowskiego, następujących po nich środków obronnych, zaminowania terenu przedsiębiorstwa itp.

Złożoność sprawy wynikała z faktu, że w sądzie pierwszej instancji podatnika reprezentowała inna kancelaria prawnicza, która nie uwzględniła konieczności zgromadzenia wystarczającej bazy dowodowej.

Na etapie postępowania apelacyjnego podatnik zdecydował się na całkowitą wymianę zespołu doradców prawnych.

Kancelaria Prawna «Bauman Kondratyuk» stanął przed trudnym wyzwaniem procesowym – skompletowaniem materiału dowodowego. Baza dowodowa została zbudowana poprzez uzyskanie stosownych dokumentów od organów samorządu terytorialnego i jednostek wojskowych, przeprowadzenie przesłuchań osób zaangażowanych w działania obronne na terytorium obwodu kijowskiego oraz skierowanie zapytań do ukraińskich placówek dyplomatycznych za granicą.

Postępowanie przed Szóstym Apelacyjnym Sądem Administracyjnym trwało ponad rok.

Efektem rozpoznania sprawy było korzystne rozstrzygnięcie dla klienta: uchylono zaskarżoną decyzję organu podatkowego.

Przedmiotowa sprawa ukazuje znaczenie profesjonalnej obsługi prawnej w celu ochrony interesów przedsiębiorców. Dzięki właściwie opracowanej strategii procesowej adwokaci z kancelarii «Bauman Kondratiuk» zdołali wykazać niezgodność z prawem działań Państwowej Służby Podatkowej i obronić prawa przedsiębiorcy.

Orzeczenie sądu podkreśla również konieczność dogłębnej analizy konkretnego stanu faktycznego w toku kontroli podatkowych oraz wagę stosowania międzynarodowych standardów w sferze ochrony biznesu.

Obronę i reprezentację interesów klienta w sprawie prowadzili Jurij Bauman oraz Maria Koszowa.

Сообщение Zwycięstwo w sprawie precedensowej: Sąd uznał za niezgodną z prawem decyzję Państwowej Służby Podatkowej o nałożeniu kar появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Kancelaria Adwokacka „Bauman Kondratyuk” z przyjemnością informuje o świadczeniu profesjonalnych usług tłumacza przysięgłego. Ekspertką w tej dziedzinie jest Maria Bekerenkowa, kwalifikowana tłumaczka przysięgła, uprawniona przez Ministerstwo Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej.

Kim jest tłumacz przysięgły?

Tłumacz przysięgły to specjalista, który posiada uprawnienia do wykonywania oficjalnych tłumaczeń dokumentów prawnych i urzędowych oraz poświadczania ich zgodności z oryginałem. Zgodnie z ustawą z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz.U. z 2004 r. Nr 273, poz. 2702), tłumacz przysięgły ma prawo:

• Tłumaczyć i poświadczać tłumaczenia z języka obcego na język polski oraz z języka polskiego na język obcy.
• Sprawdzać i poświadczać tłumaczenia wykonane przez inne osoby.
• Poświadczać kopie dokumentów sporządzonych w języku obcym.
• Wykonywać tłumaczenia ustne.

Maria Bekerenkowa gwarantuje najwyższą jakość tłumaczeń, przestrzegając zasad etyki zawodowej, zapewniając poufność oraz dokładność w pracy z Państwa dokumentami. Jej doświadczenie i kwalifikacje pozwalają na skuteczną współpracę z sądami, instytucjami państwowymi oraz klientami indywidualnymi.

Dlaczego warto wybrać nasze usługi?

Korzystając z usług naszej kancelarii, mogą Państwo liczyć na profesjonalizm oraz rzetelność świadczonych usług tłumaczeń przysięgłych. Chętnie pomożemy w rozwiązaniu kwestii prawnych związanych z tłumaczeniem dokumentów urzędowych.

Kontakt

W celu uzyskania dodatkowych informacji lub zamówienia naszych usług, prosimy o kontakt za pomocą danych zamieszczonych na naszej stronie internetowej.

Сообщение Do zespołu Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk” dołączył tłumacz przysięgły появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Stan faktyczny sprawy

W dniu 19 lipca 2024 r. oskarżony, znajdując się w stanie nietrzeźwości, prowadził samochód marki „Volkswagen Passat”, naruszając przepisy ruchu drogowego, w wyniku czego doszło do wypadku drogowego.

W następstwie wypadku pokrzywdzony doznał licznych złamań kości miednicy i panewki stawowej. Następnie, w związku z konsekwencjami tych obrażeń, stan zdrowia pokrzywdzonego znacznie się pogorszył, co finalnie doprowadziło do jego śmierci.

Maria Koszowa zapewniła kompleksową obsługę prawną powództwa cywilnego. Przygotowała bazę dowodową obejmującą koszty leczenia, pochówku oraz szkody moralne. W rezultacie sąd uwzględnił żądania powódki, zasądzając 135 391,24 UAH tytułem szkody materialnej oraz 300 000 UAH tytułem zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową. Dzięki jej profesjonalizmowi udało się wykazać zasadność roszczeń nawet w trudnych okolicznościach, związanych z niewystarczającą dokumentacją niektórych wydatków.

Maria Koszowa dodała:

Nasza praca polegała nie tylko na dochodzeniu roszczeń majątkowych, lecz także na uzyskaniu zadośćuczynienia za krzywdę moralną, gdyż utrata bliskiej osoby jest bólem nie do opisania.”

Adwokat Jurij Bauman zapewnił pokrzywdzonej ochronę prawną w ramach postępowania karnego. Do jego zadań należało reprezentowanie interesów pokrzywdzonej podczas rozpraw sądowych, koordynacja działań z prokuratorem oraz sformułowanie stanowiska w sprawie pociągnięcia oskarżonego do odpowiedzialności karnej na podstawie cz. 1 art. 286-1 Kodeksu Karnego Ukrainy. Dzięki jego staraniom sąd wydał wyrok skazujący, orzekając wobec oskarżonego karę dwóch lat pozbawienia wolności oraz zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na trzy lata.

Adwokat Jurij Bauman zaznaczył:

„Ta sprawa jest doskonałym przykładem na to, jak ważne jest zapewnienie pokrzywdzonemu odpowiedniej ochrony prawnej oraz obrona jego praw przed sądem. Jesteśmy dumni, że osiągnęliśmy sprawiedliwe rozstrzygnięcie dla naszej klientki.”

Сообщение Prawnicy z Kancelarii Adwokackiej “Bauman Kondratyuk” bronili interesów pokrzywdzonej w skomplikowanej sprawie karnej. появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.

Honorowy Dyplom jest przyznawany najlepszym przedstawicielom zawodu adwokata za:

• generowanie idei mających na celu rozwój adwokatury,
• wzmacnianie tradycji wymiaru sprawiedliwości,
• szczególne zasługi w zakresie przestrzegania prawa, ochrony praw i wolności obywatelskich,
• wybitne osiągnięcia zawodowe.

Pan Jurij Bauman zasłużenie znalazł się w gronie osób wyróżnionych tym prestiżowym odznaczeniem. Jego oddanie zawodowi, głęboka wiedza oraz niewyczerpana energia są wzorem dla wszystkich adwokatów. Jego działalność przyczynia się do podniesienia autorytetu instytucji adwokatury nie tylko na poziomie krajowym, ale również międzynarodowym.

Jesteśmy dumni, że pan Jurij Bauman jest częścią naszego zespołu. To osiągnięcie potwierdza, że zasady sprawiedliwości, etyki zawodowej i porządku prawnego stanowią fundament jego pracy.

Serdecznie gratulujemy Jurijowi Baumanowi otrzymania tego wysokiego wyróżnienia! Życzymy mu dalszych sukcesów i kolejnych osiągnięć.

Сообщение Krajowa Rada Adwokacka Ukrainy wyróżniła pana Jurija Baumana Honorowym Dyplomem появились сначала на Law firm Bauman Kondratyuk.