W tym tygodniu Ukraina była świadkiem rzadkiego zdarzenia. Prokurator Generalny podpisał zawiadomienie o podejrzeniu wobec dyrektora Narodowego Biura Antykorupcyjnego Ukrainy (NABU), ogłosił to w nagraniu wideo z zagranicy, a kilka godzin później jego własny urząd oświadczył, że nikomu nie ogłoszono podejrzenia, a odpowiednie wpisy w rejestrze postępowań przygotowawczych zostały anulowane. O politycznym wymiarze tej historii mówią wszyscy. Proponujemy spojrzeć na nią inaczej: jako na najlepszy od lat praktyczny podręcznik jednej instytucji ukraińskiego procesu karnego, z którą właściciel firmy, menedżer wyższego szczebla czy polityk może zetknąć się bez żadnego uprzedzenia — instytucji podpisania i doręczenia zawiadomienia o podejrzeniu.
Jurij Bauman, partner zarządzający Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk”, komentował te wydarzenia dla ukraińskiego portalu „Liwyj Bereh” (LB.ua) oraz na antenie programu Co dalej? w telewizji Espreso; wypowiedź z programu odrębnie zrelacjonował portal ADVOKAT POST. Poniżej — profesjonalna analiza samej instytucji, a na koniec wnioski, jakie z tej sprawy powinni wyciągnąć decydenci w biznesie i polityce. Cytaty przetłumaczono z oryginałów ukraińskich.
Czym jest zawiadomienie o podejrzeniu w sensie prawnym — i dlaczego podpis to jeszcze nie podejrzenie
Dla polskiego czytelnika: ukraińskie zawiadomienie o podejrzeniu (powidomłennia pro pidozru) jest funkcjonalnym odpowiednikiem przedstawienia zarzutów w polskiej procedurze karnej — aktem, z którym osoba uzyskuje status podejrzanego. W przestrzeni publicznej „podejrzenie” to nagłówek: „takiemu-a-takiemu ogłoszono podejrzenie”. W Kodeksie postępowania karnego Ukrainy (KPK) nie jest to jednak nagłówek, lecz czynność procesowa o ściśle określonych podstawach, treści, osobie uprawnionej do podpisu i — co najważniejsze — momencie, od którego wywołuje skutki prawne.
Podstawy zawiadomienia o podejrzeniu są dokładnie trzy (art. 276 KPK): osobę zatrzymano na miejscu popełnienia czynu zabronionego lub bezpośrednio po nim; wobec osoby wnioskuje się o zastosowanie środka zapobiegawczego; zebrano dowody wystarczające do podejrzenia o popełnienie czynu zabronionego. Trzecia podstawa jest zdecydowanie najczęstsza w sprawach dotyczących biznesu i osób publicznych i to ona daje oskarżycielowi największą swobodę uznania.
Treść dokumentu również nie jest dowolna. Artykuł 277 KPK wymaga, aby pisemne zawiadomienie o podejrzeniu sporządził prokurator albo śledczy za zgodą prokuratora i aby zawierało ono między innymi treść podejrzenia, kwalifikację prawną ze wskazaniem artykułu Kodeksu karnego, zwięzły opis okoliczności faktycznych wraz z czasem i miejscem czynu, pouczenie o prawach podejrzanego oraz podpis funkcjonariusza, który dokonuje zawiadomienia.
I dalej — przepis, który w debacie publicznej zwykle się pomija. Status podejrzanego nie powstaje ani z podpisu, ani z ogłoszenia. Zgodnie z art. 42 ust. 1 KPK podejrzanym jest osoba, którą w trybie art. 276–279 zawiadomiono o podejrzeniu; osoba zatrzymana pod zarzutem popełnienia czynu zabronionego; albo osoba, wobec której zawiadomienie sporządzono, lecz nie doręczono z powodu nieustalenia miejsca jej pobytu — pod warunkiem, że podjęto czynności zmierzające do doręczenia w sposób przewidziany dla doręczania pism. Innymi słowy, między podpisaną kartką a podejrzanym stoi czynność procesowa: doręczenie. Bez niego podejrzenie istnieje jako dokument, lecz nie jako fakt prawny.
Jurij Bauman ujął to w komentarzu dla LB.ua jednym zdaniem: „Podpis Prokuratora Generalnego na zawiadomieniu o podejrzeniu to jeszcze nie podejrzenie. Człowiek staje się podejrzanym z chwilą, gdy zawiadomienie zostanie mu doręczone”.
Kto ma prawo podpisać: tryb zwykły i podmioty szczególnie chronione
Wobec zdecydowanej większości osób — właścicieli spółek, dyrektorów, dyrektorów finansowych — obowiązuje tryb zwykły: zawiadomienie o podejrzeniu sporządza i podpisuje śledczy za zgodą prokuratora albo sam prokurator nadzorujący postępowanie. Weryfikacja uprawnień sprowadza się tu do sprawdzenia, czy podpisujący należy do grupy śledczych lub prokuratorów wyznaczonych do danego postępowania i czy dokument nosi zgodę prokuratora.
Dla określonych kategorii osób ustawa przewiduje gwarancję wzmocnioną: decyzję o podejrzeniu musi podjąć nie szeregowy prokurator, lecz funkcjonariusz najwyższego szczebla (art. 481 KPK). Adwokatów, radnych samorządowych oraz wójtów, burmistrzów i prezydentów miast zawiadamia Prokurator Generalny, jego zastępca albo kierownik prokuratury obwodowej w granicach swoich kompetencji. Deputowanych do Rady Najwyższej, kandydatów na prezydenta, Rzecznika Praw Człowieka, członków Izby Obrachunkowej, prokuratorów Specjalnej Prokuratury Antykorupcyjnej (SAP), dyrektora i pozostałych pracowników NABU, zastępców Prokuratora Generalnego oraz szefa Narodowej Agencji ds. Zapobiegania Korupcji — Prokurator Generalny (lub pełniący jego obowiązki) albo zastępca Prokuratora Generalnego kierujący SAP. Sędziów, sędziów Sądu Konstytucyjnego oraz członków Najwyższej Rady Sprawiedliwości i Najwyższej Komisji Kwalifikacyjnej Sędziów — Prokurator Generalny lub jego zastępca; sędziów Najwyższego Sądu Antykorupcyjnego (WAKS) — wyłącznie Prokurator Generalny (lub pełniący obowiązki). Samego Prokuratora Generalnego — jego zastępca.
W sprawie, która wywołała tegotygodniowy rezonans, Prokurator Generalny miał więc prawo podpisać zawiadomienie o podejrzeniu wobec dyrektora NABU. Potwierdzili to zarówno posłowie-prawnicy, jak i adwokaci komentujący sytuację, w tym sam Jurij Bauman: „Krawczenko miał prawo podpisać zawiadomienie. Oba pisma przewodnie do zawiadomień noszą datę 12 września — dzień przed przekroczeniem granicy o 2:30. Podpisano je zatem w sobotę, na Ukrainie. Kolizji nie ma”. Osobno zwrócił uwagę na wymiar etyczny, którego kodeks nie reguluje: „Człowiek, którego urząd jest pod śledztwem NABU, w ostatnich dniach urzędowania uderza w szefa organu, który to śledztwo prowadzi. Ale taka etyka nie jest skodyfikowana w KPK”.
Doręczenie: w dniu sporządzenia, osobiście, przez osobę uprawnioną
Artykuł 278 KPK opiera się na prostej zasadzie: pisemne zawiadomienie o podejrzeniu doręcza się w dniu jego sporządzenia, przez śledczego albo prokuratora, a dopiero gdy takie doręczenie jest niemożliwe — w sposób przewidziany w kodeksie dla doręczania pism. Poczta, poczta elektroniczna, doręczenie przez dorosłego członka rodziny albo administrację w miejscu pracy (art. 135 KPK, do którego odsyła art. 111) nie są więc równorzędną alternatywą, lecz rozwiązaniem zapasowym na wypadek, gdy doręczenie osobiste nie jest możliwe. Osobie zatrzymanej zawiadomienie należy doręczyć nie później niż w ciągu 24 godzin od zatrzymania, w przeciwnym razie podlega ona natychmiastowemu zwolnieniu. Bezpośrednio po zawiadomieniu datę, godzinę i kwalifikację prawną wpisuje się do Jednolitego Rejestru Postępowań Przygotowawczych, znanego pod ukraińskim skrótem ERDR (art. 278 ust. 4).
Wróćmy do sprawy. Jak relacjonuje Jurij Bauman, zawiadomienia nie doręczono osobiście: „Cały kraj wie, gdzie jest Krywonos, więc jedyny sposób to doręczenie osobiste. Zamiast tego zawiadomienie wysłano do kancelarii NABU «celem przekazania S. J. Krywonosowi» — czyli dyrektorowi NABU proponuje się, by sam zorganizował doręczenie sobie zawiadomienia o podejrzeniu. Krywonos jako kierownik instytucji może oczywiście nanieść dekretację «do wykonania», ale raczej tego nie zrobi”. Ani „niemożliwość doręczenia”, ani „nieustalenie miejsca pobytu” — jedyne dwie prawne podstawy zastąpienia doręczenia osobistego innym sposobem — w tej sytuacji po prostu nie zachodziły.
Co mówi Sąd Najwyższy: gwarancja tkwi w podpisie, doręczenie można powierzyć
Pytanie, kto może doręczyć zawiadomienie o podejrzeniu osobie szczególnie chronionej, przeszło w orzecznictwie Sądu Najwyższego Ukrainy pouczającą drogę. Przywołujemy wyłącznie orzeczenia, których teksty zweryfikowaliśmy w Jednolitym Państwowym Rejestrze Orzeczeń Sądowych.
W postanowieniu z 19 lutego 2019 r. w sprawie nr 349/1487/14-к Kasacyjny Sąd Karny rozpoznawał postępowanie przeciwko sędziemu, któremu zawiadomienie o podejrzeniu doręczyła osoba niebędąca ani Prokuratorem Generalnym, ani jego zastępcą. Sąd uznał to za istotne naruszenie prawa procesowego i oddalił skargę kasacyjną prokuratora: zawiadomienie sędziego o podejrzeniu dokonuje wyłącznie Prokurator Generalny lub jego zastępca, a czynności tej nie można powierzyć innej osobie. Oskarżenie o przestępstwo korupcyjne upadło nie z powodu słabości dowodów, lecz z powodu wady doręczenia.
Już 11 grudnia 2019 r., w sprawie nr 536/2475/14-к (postępowanie nr 13-34кс19), Wielka Izba Sądu Najwyższego doprecyzowała to podejście. Pisemne zawiadomienie sędziego o podejrzeniu, „które zakłada uzgodnienie i następnie podpisanie takiego dokumentu procesowego, może być dokonane wyłącznie przez Prokuratora Generalnego lub jego zastępcę”. Fizyczne wręczenie takiego dokumentu Prokurator Generalny lub jego zastępca mogą jednak powierzyć śledczemu albo innemu prokuratorowi: gwarancja niezawisłości realizuje się na etapie podjęcia decyzji i złożenia podpisu, a nie w chwili przekazania kartek. Znamienne, że ustawodawca wkrótce wpisał tę logikę wprost do art. 481 ust. 2 KPK: Prokurator Generalny, jego zastępca lub kierownik prokuratury obwodowej mogą powierzyć innym prokuratorom dokonanie pisemnego zawiadomienia o podejrzeniu w trybie art. 278 ust. 1 i 2.
Stanowisko to pozostaje aktualne i jest stosowane do dziś. W postanowieniu z 7 maja 2026 r. w sprawie nr 344/16572/13-к (postępowanie nr 51-3586км25) Kasacyjny Sąd Karny, powołując się wprost na wniosek Wielkiej Izby, uchylił orzeczenie sądu apelacyjnego, który uniewinnił adwokata z tego powodu, że zawiadomienie wręczył mu śledczy: skoro zawiadomienie sporządził i podpisał prokurator uprawniony na mocy art. 481 KPK, jego fizyczne wręczenie przez śledczego z wyznaczonej grupy nie naruszyło ani gwarancji wykonywania zawodu adwokata, ani trybu zawiadomienia o podejrzeniu.
Właśnie tę linię orzeczniczą przywołał Jurij Bauman w komentarzu dla LB.ua: „Sąd Najwyższy już w 2019 roku wyjaśnił: zawiadomienie o podejrzeniu wobec podmiotu szczególnego może podpisać wyłącznie osoba uprawniona, a doręczyć na jej polecenie — śledczy albo prokurator z grupy. Pracodawcy podejrzanego na tej liście nie ma. Podpis jest, podejrzanego nie ma”. Kancelaria instytucji, którą kieruje adresat zawiadomienia, nie jest ani śledczym, ani prokuratorem i żadne polecenie Prokuratora Generalnego nie uczyni z niej podmiotu uprawnionego do doręczenia.
Cena wadliwego zawiadomienia: dlaczego to ważne dla biznesu
Mogłoby się wydawać, że to bez znaczenia: podpisano teraz, doręczą później. Różnica jest jednak zasadnicza i działa w obie strony.
Dopóki osoba nie uzyskała statusu podejrzanego, nie można wobec niej zastosować środka zapobiegawczego ani zawieszenia w czynnościach służbowych, nie można też wnieść aktu oskarżenia. Nie zaczynają biec terminy postępowania przygotowawczego po zawiadomieniu o podejrzeniu, które kodeks liczy właśnie od dnia zawiadomienia (art. 219 KPK). Ale i odwrotnie: bez statusu podejrzanego osoba nie ma prawa wglądu w akta, prawa do zaskarżenia zawiadomienia do sędziego śledczego (art. 303 ust. 1 pkt 10 KPK dopuszcza to po upływie dwóch miesięcy od zawiadomienia o podejrzeniu o przestępstwo) ani całego instrumentarium obrony, które otwiera właśnie zawiadomienie o podejrzeniu. Podejrzenie ogłoszone publicznie, lecz niedoręczone, stawia człowieka w najgorszym z możliwych położeń: skutki reputacyjne już nastąpiły, a praw procesowych jeszcze nie ma.
Dla właściciela firmy czy menedżera wyższego szczebla oznacza to rzeczy bardzo konkretne. Banki, ubezpieczyciele, zagraniczni kontrahenci, komisje przetargowe i działy compliance reagują na wiadomość, a nie na pokwitowanie odbioru dokumentu. Klauzule dotyczące osób kluczowych w umowach kredytowych i inwestycyjnych, postanowienia o zmianie kontroli, wymogi nieposzlakowanej opinii w branżach regulowanych uruchamia doniesienie medialne. Pierwszą reakcją zespołu prawnego na „ogłoszone” podejrzenie nie powinno być zatem odpieranie zarzutów co do istoty, lecz ustalenie faktu procesowego: czy zawiadomienie w ogóle istnieje, kto je podpisał, czy w dniu podpisania miał do tego uprawnienia, kto i w jaki sposób je doręczał oraz co i kiedy wpisano do ERDR.
Równie ważne jest zrozumienie, czego zawiadomienie o podejrzeniu nie daje i czego nie odbiera. Przeszukanie w spółce, tymczasowy dostęp do dokumentów, zajęcie majątku są możliwe także bez podejrzanego — na podstawie postanowienia sędziego śledczego w postępowaniu, w którym nikomu jeszcze nie ogłoszono podejrzenia. Brak zawiadomienia wobec prezesa nie oznacza więc, że przedsiębiorstwo jest poza strefą ryzyka, a plan działania na wypadek przeszukania powinien istnieć niezależnie od tego, czy ktokolwiek z zarządu figuruje w rejestrze.
Sprawa tygodnia: chronologia i stanowisko Jurija Baumana
Krótka rekonstrukcja wydarzeń na podstawie źródeł publicznych. Na początku września NABU i SAP przeprowadziły operację, w toku której zatrzymano zastępcę kierownika jednego z departamentów Prokuratury Generalnej. W sobotę 12 września Prokurator Generalny Rusłan Krawczenko podpisał dwa zawiadomienia o podejrzeniu — wobec dyrektora NABU Semena Krywonosa oraz wobec nieujawnionej „osoby zaufanej szefa SAP”. Przed świtem przekroczył granicę, a rankiem 14 września ogłosił zawiadomienia w nagraniu wideo. NABU tego samego dnia oświadczyło, że żadnego zawiadomienia dyrektorowi nie doręczono. Prezydent dekretem zawiesił Prokuratora Generalnego i wezwał parlament do jego odwołania. Wieczorem 14 września Prokuratura Generalna wydała oświadczenie: w odnośnym postępowaniu nikogo nie zawiadomiono o podejrzeniu w trybie przewidzianym w KPK, brak było ku temu podstaw prawnych, a wpisy w ERDR anulowano. 15 września Rada Najwyższa odwołała Rusłana Krawczenkę 317 głosami.
W komentarzu dla LB.ua z 14 września Jurij Bauman rozdzielił trzy kwestie, które w debacie publicznej nieustannie mieszano: legalność podpisu, istnienie doręczenia i konsekwencje dla następcy. Dymisja — jak zaznaczył — zawiadomienia nie uchyla, lecz przerzuca decyzję na tego, kto przyjdzie po nim: „Podejrzenie nie znika, odwołanie prokuratora nie unieważnia jego decyzji procesowych. Ale niedoręczone zawiadomienie to papier, który czeka na wręczenie. Doręczyć je musi albo nowy Prokurator Generalny (pełniący obowiązki), albo prokurator na jego polecenie. Innymi słowy, Krawczenko zostawił następcy nie podejrzenie, lecz wybór: doręczysz — «kontynuowałeś atak», nie doręczysz — «zatuszowałeś». To nie jest dokument procesowy. To walizka bez rączki, podpisana na pożegnanie”.
Osobno adwokat zwrócił uwagę na rozbieżność między publicznym opisem drugiego zawiadomienia a jego kwalifikacją prawną z art. 190 Kodeksu karnego (oszustwo), a nie z przepisów o płatnej protekcji czy propozycji nienależnej korzyści: „Kwalifikacja nie pokrywa się z publiczną narracją, a to zwykle oznacza, że narrację pisano pod mikrofon, a kwalifikację — pod sędziego śledczego”. Konkluzję jego komentarza warto przytoczyć w całości, bo dotyczy nie tylko tej sprawy:
„Według litery prawa podpis Krawczenki jest legalny, doręczenia nie ma, a konsekwencje są w rękach tego, kto po 15 września zasiądzie w gabinecie przy ulicy Riznyckiej. Sprawa karna zaczyna się nie od nagrania wideo, lecz od pokwitowania odbioru. Tego na razie nikt nie pokazał”.
Jurij Bauman, komentarz dla portalu „Liwyj Bereh” (LB.ua), 14 września 2026 r. (tłumaczenie z języka ukraińskiego)
Oświadczenie Prokuratury Generalnej nadało sprawie nowy wymiar, o którym Jurij Bauman mówił na antenie Espreso (relacja portalu ADVOKAT POST z 17 września). Były Prokurator Generalny utrzymuje, że podpisał zawiadomienie, wprowadził dane do ERDR i przekazał dokument w przewidzianym trybie; jego urząd twierdzi, że należytego zawiadomienia nie było, a wpisy w rejestrze anulowano. Jedno z tych twierdzeń jest nieprawdziwe, a które — powinno ustalić nie medium, lecz postępowanie wyjaśniające. „Jeżeli zawiadomienia nie było, to znaczy jeżeli nie odpowiada ono aktom postępowania karnego i w aktach nie ma takiego zawiadomienia, jak twierdzi Prokuratura Generalna, to powstaje pytanie o podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej byłego Prokuratora Generalnego Krawczenki” — zaznaczył. I dalej: „Przy głębszej analizie może się w ogóle okazać, że mamy do czynienia ze znamionami przestępstwa. Jeżeli organ władzy państwowej mówi, że zawiadomienia nie było, a osoba publikuje dokument i twierdzi, że to zawiadomienie, to czy nie są to znamiona czynów, które mogą wyczerpywać znamiona przestępstwa?”. Ważne zastrzeżenie: adwokat nie wskazał żadnego konkretnego artykułu Kodeksu karnego. Była to ocena potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a nie twierdzenie o popełnieniu przestępstwa.
Mechanizm takiego postępowania jest — jego zdaniem — równie oczywisty: Inspekcja Generalna Prokuratury Generalnej powinna ustalić, kto miał dostęp do odnośnych danych w ERDR, kto wprowadzał informacje i kto je następnie zmieniał; Kwalifikacyjno-Dyscyplinarna Komisja Prokuratorów powinna wydać własną opinię; odrębnie należy sprawdzić podstawy zarządzenia o zagranicznej delegacji służbowej. „Musi zostać przeprowadzona praca wewnętrzna i musi ona zostać upubliczniona. Kwalifikacyjno-Dyscyplinarna Komisja Prokuratorów musi wydać swoją opinię” — podkreślił.
Niestandardowa perspektywa: czy podpisane zawiadomienie można „anulować”?
Oświadczenie o „anulowaniu wpisów w ERDR” stawia pytanie, na które kodeks nie daje bezpośredniej odpowiedzi. KPK nie zna procedury, w której następca prokuratora „anuluje” zawiadomienie podpisane przez poprzednika. Istnieje zmiana zawiadomienia o podejrzeniu (art. 279), umorzenie postępowania (art. 284) oraz uznanie podejrzenia za bezpodstawne przez sędziego śledczego na skargę podejrzanego (art. 303 ust. 1 pkt 10). Wpis w ERDR nie jest natomiast samodzielną decyzją, lecz zapisem pochodnym, dokonywanym po tym, jak zawiadomienie nastąpiło (art. 278 ust. 4). Jeżeli doręczenia nie było, wpisu być nie powinno; jego usunięcie to nie „anulowanie podejrzenia”, lecz korekta rejestru. A wówczas pytanie, kto, kiedy i na jakiej podstawie wprowadził wpis o zawiadomieniu, którego nie było, przestaje być pytaniem o procedurę, a staje się pytaniem o odpowiedzialność konkretnych funkcjonariuszy. Właśnie dlatego Jurij Bauman nalega na audyt dostępu do ERDR, a nie na publiczne oświadczenia.
Drugi wniosek wykracza poza tę sprawę. Logika Sądu Najwyższego — gwarancja tkwi w podpisie, doręczenie jest czynnością techniczną — chroni oskarżenie przed formalistycznymi zarzutami co do tego, kto fizycznie przekazał kartki. Ta sama logika oznacza jednak, że podpis, choćby nienagannie legalny, nie wywołuje żadnego skutku prawnego, dopóki nie nastąpi należyte doręczenie, i że wada doręczenia potrafi zniweczyć nawet merytorycznie mocne oskarżenie, jak stało się w sprawie z 2019 roku. Formalizm procesowy tnie w obie strony, a obrona musi umieć posługiwać się nim równie pewnie jak oskarżenie.
Co z tego powinni wynieść właściciele, menedżerowie i politycy
Jeżeli Państwo lub ktoś z zespołu dowiaduje się o „podejrzeniu” z wiadomości, z telefonu dziennikarza albo z wiadomości od kontrahenta, pierwszym krokiem nie powinno być oświadczenie, lecz prawne utrwalenie faktów. Należy ustalić, czy zawiadomienie istnieje jako dokument; kto je podpisał i czy ta osoba należy do kręgu uprawnionych dla Państwa statusu; którego dnia i w jaki sposób próbowano je doręczyć; czy ERDR zawiera wpis o zawiadomieniu i z jaką datą. Każda z tych okoliczności to albo potencjalna podstawa obrony, albo — przeciwnie — sygnał, że proces już się toczy, a czas działa na Państwa niekorzyść.
W chwili samego doręczenia istotne jest, by nie składać żadnych wyjaśnień co do istoty bez obrońcy, odebrać egzemplarz dokumentu i pouczenie o prawach, utrwalić, kto doręczał i na czyje polecenie, oraz nie podpisywać niczego poza pokwitowaniem odbioru — jeżeli w ogóle zdecydują się Państwo je podpisać. Odmowa podpisu nie niweczy doręczenia, ale podpis złożony w stresie może stać się dowodem.
Na poziomie spółki zawiadomienie o podejrzeniu wobec członka kierownictwa to zdarzenie z zakresu ładu korporacyjnego, a nie wyłącznie problem osobisty: należy poinformować radę nadzorczą lub wspólników, przejrzeć klauzule umowne dotyczące osób kluczowych, przygotować komunikację z bankiem i najważniejszymi kontrahentami, ocenić ochronę ubezpieczeniową odpowiedzialności władz spółki (D&O) i — przede wszystkim — rozdzielić obronę osobistą od obrony biznesu: to różni prawnicy, różne interesy i różne ryzyka. Dla osób publicznych dochodzi jeszcze jedna warstwa: sprawdzenie, czy dokument podpisał właśnie ten funkcjonariusz, którego wskazuje art. 481 KPK, i czy w tym dniu posiadał on takie uprawnienia, to pierwsza rzecz, jaką zrobi kompetentny obrońca — a jak pokazuje orzecznictwo Sądu Najwyższego, niekiedy to wystarcza.
Stanowisko Kancelarii Adwokackiej „Bauman Kondratyuk”
Nie oceniamy politycznej celowości decyzji podjętych w tej sprawie i nie wyciągamy wniosków co do winy lub niewinności któregokolwiek z jej uczestników. Nasze stanowisko dotyczy procedury: zawiadomienie o podejrzeniu nie jest narzędziem komunikacji publicznej, lecz czynnością procesową z określonym podmiotem podpisującym, trybem doręczenia i momentem powstania skutków prawnych. Gdy tryb ten ignorują funkcjonariusze najwyższego szczebla, cenę płaci nie tylko konkretny człowiek, lecz także zaufanie do instytucji jako takiej — a wraz z nim każdy przedsiębiorca, któremu następnym razem „ogłoszą podejrzenie” w wieczornych wiadomościach.
Kancelaria Adwokacka „Bauman Kondratyuk” broni właścicieli firm, menedżerów wyższego szczebla i osoby publiczne na każdym etapie postępowania karnego na Ukrainie — od pierwszych sygnałów zainteresowania organów ścigania po kasację przed Sądem Najwyższym. Zalecamy mieć plan działania, zanim stanie się potrzebny. Skontaktuj się z nami, aby poufnie omówić swoją sytuację; doradzamy w języku polskim, ukraińskim, angielskim i litewskim.
Najczęściej zadawane pytania
Od jakiego momentu osoba staje się podejrzanym na Ukrainie?
Od chwili doręczenia jej w przewidzianym trybie pisemnego zawiadomienia o podejrzeniu albo od chwili zatrzymania pod zarzutem popełnienia czynu zabronionego. Jedyny wyjątek to sytuacja, gdy miejsca pobytu osoby nie ustalono, lecz podjęto czynności zmierzające do doręczenia w sposób przewidziany dla doręczania pism (art. 42 ust. 1 KPK). Samo podpisanie dokumentu ani publiczne oświadczenie o nim nie tworzy statusu podejrzanego.
Czy zawiadomienie o podejrzeniu można wysłać pocztą albo przez pracodawcę?
Tylko wtedy, gdy doręczenie osobiste w dniu sporządzenia jest niemożliwe (art. 278 ust. 1 KPK). Wówczas stosuje się ogólny tryb doręczania pism z art. 135 KPK: pocztą, pocztą elektroniczną, przez dorosłego członka rodziny albo administrację w miejscu pracy. Jeżeli osoba jest dostępna, a miejsce jej pobytu znane, zastąpienie doręczenia osobistego przesyłką „celem przekazania” stanowi naruszenie trybu zawiadomienia o podejrzeniu.
Kto musi podpisać zawiadomienie o podejrzeniu wobec dyrektora spółki, a kto wobec posła lub sędziego?
Wobec osób zwykłych, w tym kierownictwa firm — śledczy za zgodą prokuratora albo prokurator (art. 277 KPK). Wobec podmiotów szczególnie chronionych z art. 481 KPK — adwokatów, posłów, sędziów, pracowników NABU i SAP, Prokuratora Generalnego — podpisującym jest Prokurator Generalny, jego zastępca albo kierownik prokuratury obwodowej, w zależności od kategorii. Podpisany dokument może na polecenie fizycznie doręczyć inny prokurator albo śledczy z grupy — tak orzekła Wielka Izba Sądu Najwyższego w sprawie nr 536/2475/14-к, a stanowisko to potwierdzono w 2026 roku.
Czy zawiadomienie o podejrzeniu można zaskarżyć?
Tak, lecz nie od razu. Artykuł 303 ust. 1 pkt 10 KPK pozwala podejrzanemu, jego obrońcy lub przedstawicielowi ustawowemu zaskarżyć zawiadomienie do sędziego śledczego po upływie jednego miesiąca od zawiadomienia o podejrzeniu o wykroczenie karne albo dwóch miesięcy — o przestępstwo, nie później jednak niż do umorzenia postępowania lub skierowania aktu oskarżenia do sądu. Do tego czasu wady zawiadomienia utrwala się i wykorzystuje przy rozpoznawaniu wniosków o środek zapobiegawczy, zawieszenie w czynnościach i innych.
Źródła
Komentarz adwokata Jurija Baumana dla ukraińskiego portalu „Liwyj Bereh” (LB.ua): Anna Steszenko, „Podejrzenie dla dyrektora NABU Krywonosa na pożegnanie: czy Krawczenko działa legalnie i jakie będą konsekwencje polityczne” (w języku ukraińskim), LB.ua, 14 września 2026 r.
Wypowiedź Jurija Baumana w programie Co dalej? telewizji Espreso w relacji portalu ADVOKAT POST: „Działania Krawczenki w sprawie podejrzenia wobec Krywonosa należy zbadać; mogą pojawić się pytania o znamiona przestępstwa — adwokat Bauman” (w języku ukraińskim), ADVOKAT POST, 17 września 2026 r.
Orzeczenia sądowe przytoczono według tekstów opublikowanych w Jednolitym Państwowym Rejestrze Orzeczeń Sądowych Ukrainy. Cytaty stanowią tłumaczenie własne z języka ukraińskiego. Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie. Wersja audio artykułu jest czytana głosem syntetycznym i stanowi odczytanie tekstu; w razie rozbieżności rozstrzygająca jest wersja tekstowa.