20 września 2026 r. Jurij Bauman, partner zarządzający Zrzeszenia Adwokatów „Bauman Kondratiuk”, był gościem programu prawnego „Twoje prawo” w Ukraińskim Radiu — publicznym nadawcy Ukrainy. Tematem 39-minutowej rozmowy z prowadzącą Natalią Paraką było odszkodowanie od państwa i pytanie, które dotyczy każdego przedsiębiorcy i każdego obywatela: czy państwo rzeczywiście płaci za błędy swoich urzędników i jakie są realne szanse nie tylko wygrać w sądzie, ale i otrzymać zasądzone odszkodowanie.
O czym była rozmowa
Rozmowa opierała się na prostej tezie: państwo płaci nie za cierpienie, lecz za dokumenty. Artykuł 56 Konstytucji Ukrainy gwarantuje każdemu naprawienie szkody wyrządzonej niezgodnymi z prawem decyzjami, działaniami lub zaniechaniami organów władzy i ich urzędników, a Kodeks cywilny Ukrainy (art. 1173, 1174 i 1176) nakłada tę odpowiedzialność na państwo niezależnie od winy konkretnego urzędnika. Między prawem do odszkodowania a pieniędzmi na rachunku leży jednak łańcuch procedur, w którym większość powodów popełnia te same błędy: nie dokumentuje strat od pierwszego dnia, podpisuje przy zwrocie mienia oświadczenie „nie mam zastrzeżeń”, zbyt późno przedstawia wyrok do wykonania i nie żąda rekompensaty za opóźnienie w wypłacie.
Jurij Bauman omówił pięć rodzajów szkody, których można dochodzić od państwa (straty rzeczywiste, utracone korzyści, szkodę moralną, szkodę na zdrowiu i życiu oraz koszty obrony i odzyskania mienia), trzy prawne instrumenty uzyskania informacji od organu władzy wraz z ustawowymi terminami odpowiedzi (wniosek obywatela, wniosek o informację publiczną, zapytanie adwokackie), elementy dowodzenia w sporze z państwem, a także krok po kroku procedurę przedstawienia wyroku do wykonania przez Państwową Służbę Skarbową oraz moment, od którego liczy się opóźnienie dające prawo do 3 % rocznie i strat inflacyjnych.
Trzy sprawy z orzecznictwa Sądu Najwyższego omówione na antenie
2 000 000 UAH za 137 miesięcy pod śledztwem. Mężczyznę oskarżono o zabójstwo; 137 miesięcy spędził pod śledztwem i przed sądem, 78 z nich w areszcie, i ostatecznie został uniewinniony. Państwo twierdziło, że szkodę moralną należy liczyć od umownej „wartości obliczeniowej” 1 600 UAH miesięcznie. Kasacyjny Sąd Cywilny w składzie Sądu Najwyższego odrzucił to podejście i potwierdził, że ustawowe minimum oblicza się od rzeczywistej płacy minimalnej za każdy miesiąc bezprawnego ścigania, a kwota powyżej minimum wymaga udowodnienia (postanowienia KSC SN z 27 maja 2026 r. w sprawie nr 346/1943/25 oraz z 29 lipca 2026 r. w sprawie nr 757/20448/22-ц).
Jeden podpis — minus 3 000 000 UAH. Przedsiębiorcy zwrócono mienie zajęte podczas przeszukania, a przy odbiorze podpisał on protokół z formułą „nie mam zastrzeżeń”. Powództwo o 3 mln UAH odszkodowania zostało oddalone: własnoręczny podpis stał się dowodem braku roszczeń wobec państwa (postanowienie KSC SN z 1 lipca 2026 r. w sprawie nr 522/759/25).
Państwo płaci za opóźnienie jak każdy dłużnik. Zasądzone 295 000 UAH Skarb Państwa wypłacił z ponadrocznym opóźnieniem. Sąd Najwyższy potwierdził, że od takiego długu naliczane są straty inflacyjne i 3 % rocznie na podstawie art. 625 Kodeksu cywilnego Ukrainy: zasądzono 24 971 UAH strat inflacyjnych oraz 3 % rocznie, natomiast żądania miliona hrywien szkody moralnej „za opóźnienie” nie uwzględniono (postanowienie KSC SN z 16 kwietnia 2025 r. w sprawie nr 607/9021/22). Zasadnicze stanowisko o „skutecznym mechanizmie kompensacyjnym” wobec państwa sformułowała Wielka Izba Sądu Najwyższego w postanowieniu z 3 października 2023 r. w sprawie nr 686/7081/21: opóźnienie liczy się od dnia następującego po upływie trzech miesięcy od złożenia dokumentów w Skarbie Państwa.
Slajdy przygotowane do audycji
Specjalnie dla programu Zrzeszenie Adwokatów „Bauman Kondratiuk” przygotowało sześć slajdów: rodzaje szkody, sposoby uzyskania informacji od państwa, podstawowe akty prawne, mechanizm 3 % rocznie i strat inflacyjnych z odesłaniami do orzecznictwa, elementy dowodzenia oraz procedurę przedstawienia wyroku do wykonania krok po kroku. Przeglądaj karuzelę — każdy slajd można otworzyć w pełnym rozmiarze.
Przygotowano przez Zrzeszenie Adwokatów „Bauman Kondratiuk” dla programu „Twoje prawo” Ukraińskiego Radia.
Najważniejsze wnioski dla obywateli i biznesu
Od pozwu o naprawienie szkody wyrządzonej przez organy władzy, śledztwa, prokuraturę lub sąd nie pobiera się opłaty sądowej (pkt 11 ust. 2 art. 3 ustawy „O opłacie sądowej”), termin przedawnienia wynosi trzy lata (art. 257 Kodeksu cywilnego Ukrainy), a winy konkretnego urzędnika nie trzeba udowadniać. Prawo do odszkodowania realizuje jednak tylko ten, kto od pierwszego dnia dokumentuje każdy fakt z trzech źródeł — dokumentem wydanym przez państwo, dokumentem niezależnym (rzeczoznawca, lekarz, bank, pracodawca) i własnym zapisem — kto nie podpisuje przy zwrocie mienia oświadczenia „nie mam zastrzeżeń”, a po uprawomocnieniu się wyroku niezwłocznie uzyskuje tytuł wykonawczy i składa go w organie Skarbu Państwa. Po upływie trzech miesięcy od złożenia kompletu dokumentów każdy dzień opóźnienia wypłaty daje prawo do rekompensaty 3 % rocznie na podstawie ustawy „O gwarancjach państwa dotyczących wykonywania orzeczeń sądowych” oraz do strat inflacyjnych i 3 % rocznie na podstawie art. 625 Kodeksu cywilnego.
„Państwo odpowiada za rezultat, a nie za zamiary urzędnika. Płaci jednak tylko temu, kto potrafi udowodnić każdą hrywnę dokumentem. Jedno podpisane «nie mam zastrzeżeń» może zamknąć firmie drogę do odszkodowania”.
Jurij Bauman, partner zarządzający Zrzeszenia Adwokatów „Bauman Kondratiuk”, na antenie Ukraińskiego Radia
Gdzie posłuchać i obejrzeć
Pełne nagranie audycji jest dostępne w archiwum Ukraińskiego Radia: „Twoje prawo”, audycja z 20 września 2026 r. (39 min, w języku ukraińskim). Skrót z najważniejszymi liczbami oraz wszystkie sześć slajdów opublikowano na profilu kancelarii na Instagramie: karuzela ze slajdami oraz wideo Reels.
Jeżeli Państwa sytuacja przypomina te omówione na antenie — bezprawne ściganie karne, zajęte i niezwrócone mienie, niewykonany przez państwo wyrok sądu — prosimy o kontakt przez formularz kontaktowy lub na adres office@bkadvisers.com.ua. Pierwsza konsultacja pozwala ocenić, jakie dowody już istnieją, a jakie można jeszcze zebrać.
Źródła i podstawa prawna, o których mowa w audycji
Audycja: Ukraińskie Radio, program „Twoje prawo”, 20 września 2026 r., nagranie archiwalne.
Orzecznictwo: Wielka Izba Sądu Najwyższego Ukrainy, postanowienie z 3 października 2023 r. w sprawie nr 686/7081/21; Kasacyjny Sąd Cywilny w składzie Sądu Najwyższego, postanowienia z 16 kwietnia 2025 r. w sprawie nr 607/9021/22, z 17 września 2025 r. w sprawie nr 461/6351/23, z 6 maja 2026 r. w sprawie nr 752/29491/21, z 27 maja 2026 r. w sprawie nr 346/1943/25, z 1 lipca 2026 r. w sprawie nr 522/759/25 oraz z 29 lipca 2026 r. w sprawie nr 757/20448/22-ц (Jednolity Państwowy Rejestr Orzeczeń Sądowych).
Akty prawne: Konstytucja Ukrainy (Art. 56, 62); Kodeks cywilny Ukrainy (Art. 22, 23, 257, 625, 1173–1176, 1191); Ustawa Ukrainy „O trybie naprawienia szkody wyrządzonej obywatelowi przez niezgodne z prawem działania organów prowadzących czynności operacyjno-rozpoznawcze, organów postępowania przygotowawczego, prokuratury i sądu”; Ustawa Ukrainy „O gwarancjach państwa dotyczących wykonywania orzeczeń sądowych”; Tryb wykonywania orzeczeń o ściągnięciu środków z budżetu państwa i budżetów lokalnych lub od dłużników (uchwała Gabinetu Ministrów Ukrainy nr 845 z 3 sierpnia 2011 r.); Kodeks postępowania karnego Ukrainy; Kodeks postępowania administracyjnego Ukrainy; Kodeks postępowania cywilnego Ukrainy; Ustawa Ukrainy „O opłacie sądowej”; Ustawa Ukrainy „O zwracaniu się obywateli”; Ustawa Ukrainy „O dostępie do informacji publicznej”; Ustawa Ukrainy „O adwokaturze i działalności adwokackiej”.